Heeft Nederland behoefte aan wéér een rechtse politieke partij? 'Allemaal net een ander smaakje'

Het is druk aan de rechterkant van het politieke spectrum, erg druk, zegt politicoloog Matthijs Rooduijn van de Universiteit van Amsterdam. "Ongeveer eenderde van de Nederlandse kiezers stemt op uiterst rechtse partijen."

Veel overlap

Volgens Rooduijn zijn deze kiezers de afgelopen jaren niet heel anders gaan denken, maar is het aanbod van partijen veranderd. "Mona Keijzer is nu weer het zoveelste voorbeeld van iets wat begon met Pim Fortuyn."

Al deze partijen hebben volgens Rooduijn veel met elkaar gemeen. "Ze zijn negatief over de gevestigde politiek, negatief over immigratie en benadrukken vaak dat de islam niet samen zou gaan met de Nederlandse tradities."

Specifieke doelgroep

Maar juist omdat ze in dezelfde vijver vissen proberen ze zichzelf volgens de politicoloog van elkaar te onderscheiden. "Ze hopen een unieke niche te bereiken, een echt onderscheidende partij te zijn en daarmee kiezers aan zich te binden, maar of dat lukt is nog maar de vraag."

Mona Keijzer zoekt volgens Rooduijn een vrij specifieke doelgroep, door zichzelf 'sociaal-conservatief te noemen'. "Ze mikt op de wat radicalere kiezers uit het midden en de wat gematigde kiezers op uiterst rechts. Ik denk dat zij een beweging wil neerzetten die zich afzet tegen de snelle politieke veranderingen die we nu zien."

Spiraal van onvrede

Volgens Rooduijn bouwt ze voort op haar geschiedenis in het CDA, waarbij zij zich afzette tegen de gevestigde orde. "Ze heeft natuurlijk gezien dat Pieter Omtzigt een hele tijd succesvol is geweest met zo'n sociaal-conservatieve beweging. Zij wil een alternatief worden op uiterst rechts, naast de PVV, FVD en JA21." Tegelijkertijd benadrukt ze dat ze kan besturen omdat ze minister en vicepremier is geweest. "Ze probeert heel secuur die elementen aan elkaar te verbinden."

Maar of de kiezer werkelijk op nóg een partij zit te wachten, is volgens Rooduijn moeilijk te voorspellen. "De kiezer is telkens weer op zoek naar een nieuw geluid." Daarin schuilt volgens de politicoloog een groot gevaar. "Er ontstaat een soort spiraal van onvrede. Je stemt op een partij die zegt jouw onvrede te vertegenwoordigen en jouw ideeën met name over immigratie in dit geval om te gaan zetten in beleid."

Weer een nieuwe partij

En als dat dan niet lukt, dan gaan kiezers weer op zoek naar een nieuwe partij. Het gevolg is dat daarmee de algehele onvrede over de politiek kan toenemen. "Wat je uiteindelijk ziet is dat in deze laatste periode de onvrede heel sterk is toegenomen."

De Provinciale Statenverkiezingen in maart, waar uiteindelijk een nieuwe Eerste Kamer uit voortkomt, worden volgens Rooduijn 'heel interessant'. Van oudsher zijn dat verkiezingen waarbij trouwe kiezers kwamen opdagen die loyaal stemden op de partijen waar ze altijd op stemden. "Dat is echt veranderd."

Ontevreden kiezer

"Eerst hadden we Forum voor Democratie, dat was toen een minder extremistische partij dan nu en die waren erin geslaagd om de grootste te worden. Daarna kregen we de BBB als grootste en ik denk dat Mona Keijzer daar ook op hoopt: een nieuw huis bieden voor de ontevreden kiezer."

Maar ook hier is er weer een keerzijde voor het politieke vertrouwen. Eerdere nieuwe partijen kwamen snel op, maar verdwenen soms ook weer snel. "Ik denk dat je nu al ziet dat de kiezer dat voor een deel beu is. Partijen komen heel snel, gaan ook heel snel weer weg. Kiezers krijgen daardoor nog minder vertrouwen in de politiek."

'Ik ben Mona Keijzer'

Mona Keijzer zelf ziet het gevaar van versplintering op rechts helemaal niet. Sterker, volgens Keijzer is er juist behoefte aan een nieuwe rechtse partij. "Wat je gaat zien is dat wij een serieuze partij zijn, met een politieke visie met mensen die het ook kunnen", zegt ze desgevraagd. Zich aansluiten bij een andere partij ziet ze daarom niet zitten. "Geert Wilders heeft geen ledenpartij. Thierry Baudet is een totaal ander kopje thee, zullen we maar zeggen."

En bij haar vorige partij, de BBB, ontbreekt volgens de Volendamse een politieke visie. "Je hebt mensen nodig die kunnen besturen, die plannen kunnen vaststellen en doordenken. Dat ga ik doen." Waarin verschilt zij dan van politici als Pieter Omtzigt en Caroline van der Plas? "Ik ben Mona Keijzer. Ik ben mijn leven lang al politiek bestuurlijk actief en heb dingen voor elkaar gekregen. Volgens mij zien Nederlanders dat ook."