Gespannen verkiezingen in Bosnië: waarom Nederlandse militairen aanwezig zijn om te bewaken

Het zijn beladen verkiezingen in 's werelds meest complexe democratie: morgen gaat Bosnië en Herzegovina naar de stembus. 175 Nederlandse militairen zijn daar onderdeel van de EU-missie Althea: een troepenmacht die zich richt op het bewaren van stabiliteit en het verminderen van etnische spanningen in Bosnië.

Drie presidenten

Van 1992 tot 1995 woedde er een bloederige burgeroorlog in het land en de gevolgen daarvan zijn nog steeds merkbaar. Ethnische spanningen, maar ook corruptie, kleuren de verkiezingen die zondag plaatsvinden in een van de armste landen van Europa. Daar komt bij dat er een ingewikkeld politiek systeem is ingericht bij de vredesakkoorden die in 1995 een einde aan de oorlog maakten.

Sindsdien is Bosnië bestuurlijk opgedeeld in twee entiteiten: de Republika Srpska en de Federatie Bosnië en Herzegovina. Het stelsel is sterk ingericht op drie etniciteiten: de Bosnische moslims, de Kroatische katholieken en de orthodoxe Serviërs. Zelfs het presidentschap rouleert elke acht maanden tussen één Bosniak, één Serviër en één Kroaat. Op wie je kan stemmen hangt af waar je woont én bij welke bevolkingsgroep je geregistreerd staat.

Cruciaal voor Europa

Vanuit Camp Butmir in hoofdstad Sarajevo vertelt luitenant-kolonel Marcel Wassenaar hoe Nederland meewerkt aan het bewaken van stabiliteit in dit land vol spanningen. "Wij als Nederland zien dat stabiliteit in de westelijke Balkan van cruciaal belang is voor stabiliteit in de rest van Europa, en dus ook in Nederland." Het is de grootste en enige missie van de Europese Unie op land.

"Wij vinden dat het als Nederland belangrijk is om daarbij mee te gaan", vertelt Wassenaar. De Nederlandse eenheid blijft tot eind oktober vanwege de verkiezingen: langer dan oorspronkelijk de bedoeling was. "We merken dat het belangrijke verkiezingen zijn. Het zijn wel weer verkiezingen waar veel op het spel staat", zegt de luitenant-kolonel.

Verguisd

Het is een missie die door Dutchbat-veteranen op de voet wordt gevolgd, vertelt oud-Dutchbatter Remko de Bruijne. Dutchbatters zijn Nederlandse militairen die tussen 1994 en 1995 deelnamen aan de Dutch Battalion, een infanteriebataljon van de Verenigde Naties tijdens de oorlog in voormalig Joegoslavië. Precies de eenheid waarmee De Bruijne in de jaren negentig in Bosnië zat, zit daar nu weer.

"In principe is dat een onderdeel van je werk, om ervoor te zorgen dat de stabiliteit in de regio blijft bestaan. Het is wel mooi om te zien dat de eenheid die na de jaren negentig een beetje verguisd werd door de maatschappij, daar nu toch weer zit en dat dat wel goed gaat."

Val van Srebrenica

De Bruijne doelt op het nationaal trauma dat ontstond door de val van Srebrenica. Nederlandse militairen waren in 1995 als vredesmacht aanwezig in het gebied in Oost-Bosnië om moslimmannen te beschermen. Maar de Nederlandse militairen waren met te weinig aanwezig en te licht bewapend om weerstand te kunnen bieden aan de Bosnische Serviërs.

Uiteindelijk kon Dutchbat niet voorkomen dat meer dan 8000 Bosnische moslimmannen werden gedood. Het was de grootste genocide in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog.

Gedeeld trauma

Voor De Bruijne is het niet meer dan logisch dat Nederland opnieuw bijdraagt aan deze missie. "Het is een gedeeld trauma, een verbondenheid die we hebben met Bosnië." Voor hem is dat persoonlijk. "De man die ik nu ben is daar geboren, zeg ik altijd."

Ook volgens de militair ter plekke Marcel Wassenaar is de situatie in Bosnië 'zeker geen ver-van-je-bedshow'. Zo vertelt hij: "Ik ben vorige week hier weer teruggekomen na een verlof. Na 2,5 uur vliegen ben ik er. Geografisch is het niet ver, maar praktisch ook niet. Wat hier gebeurt heeft direct invloed op de rest van Europa."

De toekomst van Bosnië

Ook Balkan-correspondent Marjolein Koster ziet dat de oorlog nog steeds doorwerkt in de verkiezingen van zondag. Volgens haar is er 31 jaar geleden bij het vredesakkoord gekozen voor 'een soort bevriezing van de frontlinie'. "Het keek vooral naar: hoe kunnen we de huidige situatie stoppen? Maar er is eigenlijk niet goed nagedacht over hoe het land in de toekomst verder moest."

En dat uit zich vandaag de dag: "Je ziet dat politieke partijen elkaar niet alleen tegenwerken omdat ze het inhoudelijk niet eens zijn, maar omdat iemand van een andere etniciteit is." Het belemmert elke vorm van vooruitgang en maakt voor een 'onwerkbaar systeem', vertelt Koster. "En het is nu al heel veel jaar niet gelukt om die macht te doorbreken."

Internationale plicht

Volgens Koster is de aanwezigheid van Nederland simpelweg een internationale plicht. "Er zitten dus Nederlandse militairen die daar moeten toezien op het naleven van het vredesverdrag. En ja, of we nou willen of niet, dat zorgt ervoor dat we toch verbonden zijn met dat land." Nederland heeft getekend voor een aantal van deze plichten, legt ze uit.

Hoe zien de concrete werkzaamheden van de militairen er dan uit? Luitenant-kolonel Wassenaar benadrukt dat het gaat om een 'neutrale' aanwezigheid. "We patrouilleren, onpartijdig, we luisteren naar de bevolking. Dat doen we in het gebied van de ene entiteit, dat doen we in het gebied van de andere entiteit." Volgens Wassenaar reageert de bevolking over het algemeen dan ook goed op hun aanwezigheid. "Wij zijn hier in voor een veilige en stabiele omgeving, en daarbij kijken wij niet naar politieke overwegingen."

Geen water uit de kraan

Uiteindelijk draait het daar tijdens de verkiezingen van zondag wel om: politieke overwegingen, ook om basisbehoeften voor de bevolking. "Gisteravond kwam er bijvoorbeeld geen water uit de kraan, een paar uur lang", vertelt correspondent Koster vanuit Mostar. "Dat soort simpele dingen zijn soms gewoon niet goed geregeld. De economische situatie is voor heel veel mensen niet goed."

Volgens Koster is er weinig perspectief op verandering. "Er is de afgelopen jaren niets veranderd en dat is juist het probleem. Door de politieke situatie waar Bosnië in zit, zie je dat de ontwikkeling van het land eigenlijk al een aantal jaar aan het stagneren is. En natuurlijk hopen mensen dat dat verbetert, maar daar is weinig hoop op."