Gerrit Hiemstra over klimaat: 'We dweilen met de kraan open, maar die moet dicht'

Oranje, rode en donkergrijze rookpluimen boven grote delen van Zuid-Europese bossen geven de hemel een onheilspellende gloed. Toeristen op hun nabijgelegen vakantieadres checken noodgedwongen websites voor reisadviezen of ze nog veilig op hun camping of in hun appartement kunnen blijven, of dat ze moeten vertrekken. Natuurbranden op Nederlandse bodem zijn nu even op de achtergrond geraakt, maar ook hier gaan we na het weekend weer een tropisch warme week tegemoet zonder neerslag van betekenis.

Al jaren gewaarschuwd

De vele extreme weersomstandigheden zijn een dagelijks gespreksonderwerp. "Het gesprek daarover blijft echter vaak steken in praktische dingen", zegt klimaatdeskundige en voormalig weerman Gerrit Hiemstra. "We praten over het wel of niet aanschaffen van airconditioning thuis of hoe we moeten omgaan met een bosbrand tijdens de vakantie", zegt hij, maar: "We gaan onvoldoende het gesprek met elkaar aan wat hier echt aan de hand is, wat de oorzaak is. En ook wat we zelf kunnen doen en wat we van onze overheid nodig hebben om verdere klimaatverandering tegen te gaan."

"Dit is wel wat we jarenlang hebben zien aankomen: de bosbranden, de droogvallende rivieren en kanalen, het Twentekanaal dat dicht moet vanwege de droogte. Hier hebben wetenschappers jaren voor gewaarschuwd. En nu is het dan zover, nu zitten we er met z'n allen middenin. Nou gefeliciteerd!"

Emotie zit in de weg

"Kijk, klimaatverandering is in wezen een technisch probleem, het is een reactie van het klimaat op de toename van broeikasgassen in de atmosfeer als gevolg van menselijke activiteit. We dweilen met de kraan open, maar die kraan moet dicht. Er is een oplossing: stoppen met fossiele brandstoffen. Daar is niets onduidelijks aan. Maar het is wel heel complex hoe we daar komen."

Want, zegt Hiemstra, dan doemen ook gelijk grote economische belangen op die ons verhinderen dat we stappen zetten. En emoties. "Verandering roept veel emotie op en bij moeten veranderen zien mensen vooral risico's. Je weet wat je hebt, je weet niet wat je erbij wint als je verandert. Tussen weten en veranderen, tussen ratio en emotie, zit een groot verschil." Het is angst voor het onbekende die veel mensen tegenhoudt, of waardoor ze liever wegkijken, zegt Hiemstra.

Geld en regelgeving

"Twee dingen zouden mensen heel erg helpen om te veranderen", zegt Hiemstra.

"Dat zijn geld en regelgeving. Nederlanders bewegen vaak pas als er een prijsimpuls is. Wat dat betreft moeten we Trump dankbaar zijn, want de benzineprijs is nu zo hoog dat mensen massaal overstappen op elektrisch rijden. Als er geld te verdienen of te besparen is, dan valt het met de emotie ineens mee."

Politieke vertraging

De overheid kan mensen heel erg helpen met financiële hulp, zegt Hiemstra. Denk aan hulp bij de verduurzaming van je huis, het stimuleren van de overstap naar een elektrische auto of de aanschaf van zonnepanelen. De subsidieregelingen die er zijn vooral niet afschaffen. "Maar dan moet de overheid wel willen. We hebben een conservatieve regering, die we zelf hebben gekozen, die de hele tijd kijkt naar draagvlak onder de kiezers, of beter gezegd: het vermeende draagvlak. En dat zet ons op achterstand, dat zorgt voor een enorme vertraging in de politieke reactie die nu nodig is om verdere klimaatverandering tegen te gaan."

Wordt dit het beeld van de komende jaren? "Jazeker. En het gaat helaas nog veel intenser worden, veel erger en frequenter. Die kant gaat het op, dat komt uit alle modellen. Dus ja, al die natuurbranden zijn het nieuwe normaal, maar het is niet de bedoeling dat we schouderophalend op dat toekomstperspectief reageren", besluit Hiemstra. "Er zijn heel veel mensen die in de natuurbranden en de droogte in de rivieren wel voldoende signalen zien dat we meer moeten doen, dat we moeten veranderen."