Het gevreesde 'ravijnjaar' voor gemeenten is uitgesteld, maar toch blijkt uit onderzoek van EenVandaag dat het op veel plekken nu al gaat knellen op financieel gebied. En gemeenten hebben ook al duidelijk hoe ze dat op willen lossen.
Voor het onderzoek vulden 236 gemeenten een uitgebreide vragenlijst in over alle manieren waarop zij gaan besparen dit jaar. En hoe ze eventueel inkomsten gaan vergroten.
'Ravijnjaar' 2028
Veel gemeenten geven aan dat ze dit jaar nog niet veel hoeven te bezuinigen, maar wel bang zijn voor 2028. Dat jaar is het nieuwe 'ravijnjaar', dat dus eigenlijk in 2026 zou zijn, waarin de gemeentelijke financiën niet meer sluitend te krijgen zijn.
Dat komt omdat de Rijksoverheid in dat jaar veel minder geld wil bijdragen aan de gemeenten. Dat terwijl het takenpakket niet afneemt. Er zal dus moeten worden bezuinigd, of er moet op een andere manier geld worden binnen gehaald.
Dit jaar?
"Het is dan niet uit te sluiten dat het versoberen of zelfs schrappen van voorzieningen aan de orde komt", schrijft gemeente Altena bijvoorbeeld over het aankomende ravijnjaar.
Dit jaar valt het dus nog mee: in maar elf gemeenten worden voorzieningen of gebouwen gesloten. Zo sluiten in de gemeente Zwijndrecht meerdere locaties waar bijvoorbeeld oefenruimtes en ateliers beschikbaar waren. En wordt in de gemeente Baarn de volière in de Pekingtuin verwijderd.
Weten welke keuzes jouw gemeente maakt? Kijk dan op de kaart.
Eigen organisatie
De meeste bezuinigingen zoeken gemeenten in hun eigen organisatie en dienstverlening. Op personeelskosten hopen 67 gemeenten te besparen. Soms sluit een gemeentehuis een extra dag, zoals in de gemeente Woudenberg.
Ook externe inhuur is een flinke kostenpost bij gemeenten. Daar hopen 68 gemeenten minder gebruik van te hoeven maken. Maar vooral voor kleine gemeenten ligt daar een uitdaging, zegt gemeente Ouder-Amstel. "De afgelopen jaren was het erg moeilijk om vacatureplaatsen te vullen."
Sociaal domein
Gemeenten zijn ook verantwoordelijk voor het sociaal domein. Daar vallen bijvoorbeeld de Jeugdzorg en de Wmo (Wet maatschappelijke ondersteuning) onder. Er zijn niet veel mogelijkheden om daarbinnen te bezuinigen. Maar de kosten vallen ook hoog uit. Daarom proberen 122 gemeenten alsnog daar te besparen.
De meeste gemeenten geven daarom aan meer in te gaan zetten op preventie, om duurdere zorg te voorkomen. Ook gaan 35 gemeenten strengere eisen stellen of bestaande eisen strenger toetsen voor ze hulp verlenen. En 51 gemeenten zeggen goedkopere voorzieningen of minder hulp per inwoner te willen inzetten.
Onderhoud en subsidies
Uit het onderzoek van EenVandaag blijkt dat met name op de openbare ruimte de komende jaren het onderhoud zal afnemen. 65 gemeenten geven aan daar minder budget voor beschikbaar te stellen. Daarnaast nemen ook subsidies voor cultuur en welzijn af, bijvoorbeeld voor bibliotheken.
Investeringsprojecten worden uitgesteld, over meerdere jaren verspreid of volledig geannuleerd. Zo komt er in de gemeente Oosterhout voorlopig geen nieuwe sporthal. Ook verbouwingen van schoolgebouwen worden in meerdere gemeenten uitgesteld omdat de kosten te hoog zijn.
Meer belasting
Een andere optie voor gemeenten om de begroting rond te krijgen, is om meer inkomsten te krijgen. Voor het grootste deel komt geld vanuit het Rijk. Maar ook via lokale heffingen en belastingen kan een gemeente geld ontvangen.
Voor sommige van die belastingen geldt dat ze alleen mogen worden uitgegeven aan de activiteit waar je ze voor vraagt. Dat is bijvoorbeeld zo bij de afvalstoffenheffing (verhoogd door 63 gemeenten) en de rioolheffing (verhoogd door 54 gemeenten).
Honden en toeristen
Maar de OZB, een belasting voor eigenaren van woningen en panden, kan wel omhoog. Dat geld kan vervolgens aan allerlei gemeentelijke taken worden uitgegeven, ook als die niet met de woningen te maken hebben. Dat doen doen 106 gemeenten dan ook.
Toeristen mogen in 55 gemeenten vanaf dit jaar meer geld neerleggen aan belasting. En waar de hondenbelasting in veel gemeenten de laatste jaren juist verdween, wordt hij dit jaar in vier gemeenten verhoogd.
Problemen in toekomst
Hoewel het dus dit jaar mee lijkt te vallen voor veel gemeentes in de keuzes die ze moeten maken, waarschuwen zij wel voor de komende jaren. Vanaf 2028 draagt het Rijk minder bij en dat levert gaten op.
"Het is echt noodzakelijk dat het Rijk er geld bij gaat doen", zegt wethouder Financiën Hugo Prakke erover. Zijn collega in Amsterdam, Hester van Buren, sluit zich daar bij aan. "We willen juist heel erg samenwerken met het nieuwe kabinet, maar de boodschap is ook: geef ons ook de middelen die we nodig hebben voor de taken die we uit moeten voeren."