Geen luchtafweer, schuilkelders of zelfs een noodplan: Nederland onvoldoende voorbereid op oorlogsdreiging

Een aanval op Nederland klinkt misschien ver weg, maar volgens luitenant-kolonel buiten dienst Patrick Bolder zijn we bij een groot militair conflict wel degelijk een doelwit. "We hebben een aantal strategische doelen in Nederland zelf, zoals Schiphol maar ook belangrijke havens. Dat kan je niet allemaal beschermen. Dan moet je keuzes maken."

'We komen tekort'

De boodschap naar de burgers is daarom de laatste jaren duidelijk: bereid je voor op een crisissituatie. Maar volgens Bolder moet de overheid hier zelf ook meer aan doen. Ten eerste is Nederland onvoldoende voorbereid op een eventuele luchtaanval, zegt Bolder.

"We hadden een paar goede afweersystemen, maar de helft daarvan hebben we aan Oekraïne gegeven", legt hij uit. "De nieuwe systemen die we hebben besteld, komen pas over vier jaar. En zelfs dán hebben we nog niet genoeg raketten om ons echt goed te verdedigen. We komen simpelweg tekort."

Schuilkelders

Mocht het dan toch misgaan, dan is het maar de vraag waar burgers naartoe kunnen, zegt de defensiespecialist. "Die plekken zijn er dus niet echt." Volgens hem zijn burgers zelf ervoor verantwoordelijk dat ze een paar dagen kunnen overleven in een noodsituatie, maar heeft ook de overheid een belangrijke taak in het veilig houden van de bevolking.

"We hebben in Nederland vroeger schuilkelders gehad in de Koude Oorlog, maar daarna dachten we dat er nooit meer oorlog zou komen. Die bestaan eigenlijk niet meer, dus we hebben geen plekken om onze bevolking veilig te houden."

Dreiging van een kernoorlog

Tijdens de Koude Oorlog pakte de overheid dit heel anders aan. Onder de constante dreiging van een kernoorlog werden verspreid over het land schuilkelders ingericht om burgers een overlevingskans te bieden. "Onder meer in metrostations werden toen openbare schuilplaatsen voor de bevolking gebouwd", vertelt historicus Kees van Leeuwen.

Hij wijst op het Amsterdamse metrostation Weesperplein. "Ook dit was echt een atoom-beschermde ruimte waarin de effecten van een atoombom overleefd konden worden." Maar in de praktijk hebben burgers daar vandaag de dag niets meer aan.

Duitsland

Anno 2026 zijn dit soort oude bunkerlocaties niet meer bruikbaar, legt Van Leeuwen uit: "Alle zware deuren en afsluiters zijn er nog wel, maar de technische installaties zijn compleet verwijderd. Mocht het nu nodig zijn als bunker, dan werkt het simpelweg niet meer."

Dat het ook anders kan, laten buurlanden zien."In Duitsland zijn ze veel langer doorgegaan met het onderhoud van hun schuilplaatsen", zegt Van Leeuwen. Volgens hem zijn onze oosterburen nu druk bezig hun schuilplaatsen 'uit de mottenballen' te halen, zodat er meer plekken zijn om naartoe te kunnen vluchten.

Geen plan voor hulpdiensten

Niet alleen onder de grond ontbreekt het aan bescherming; ook de hulpdiensten boven de grond zijn verre van voorbereid op een groot militair conflict. "Wij vragen al langere tijd om een nationaal plan om ons voor te bereiden op dit soort grote crises", zegt Marcel Dokter, voorzitter van de Vereniging van Brandweervrijwilligers (VBV).

Hij ziet dat er in Den Haag wel veel over weerbaarheid wordt gepraat, maar dat de daadwerkelijke voorbereiding uitblijft. "Helemaal als je kijkt naar wat er in de wereld allemaal aan de hand is, kunnen we beter nu in actie komen dan wachten tot het te laat is."

Geen urgentie

Dat de overheid burgers in spotjes wel oproept om water en noodpakketten in huis te halen, maar volgens Dokter zelf stil blijft zitten, schuurt bij hem. "Dat staat in schril contrast met elkaar. De overheid zegt tegen de burger: 'bereid u voor'. Maar het lijkt erop alsof we als rijksoverheid ondertussen niet de daad bij het woord voegen om hetzelfde te doen." Op de vraag hoe dat kan, is zijn conclusie helder: "Ik denk dat de urgentie simpelweg niet wordt gevoeld."

Het ontbreken van urgentie, herkent ook defensiedeskundige Patrick Bolder. "We weten natuurlijk al sinds de inname van de Krim in 2014, maar ook door het neerschieten van MH17, dat Rusland niet onze vriend is en dat er een dreiging van uitgaat."

Prioriteiten

Volgens Bolder hadden we dus meer dan 10 jaar geleden al wakker moeten worden. "Dan waren we nu een stap verder geweest", zegt hij "Het is een kwestie van politieke prioriteiten: wat vindt de overheid belangrijk? Het gaat altijd ten koste van iets, maar iedere dag dat je niet begint is uitstel. En dat is in de huidige wereld uiterst ongewenst."