Gasvoorraad bijna net zo laag als tijdens energiecrisis, volgens experts is het slim om noodvoorraad aan te leggen
De wintervoorraad aan gas, die Nederland de koude maanden door moet helpen, staat op een erg laag niveau. Op Kroatië na staan we het laagste van de hele EU. We staan vandaag op 23,5 procent en elke dag neemt dat verder af met zo’n 0,6 procent.
Reden tot paniek is er nog niet. Wel waarschuwen energie-experts dat de huidige situatie, in combinatie met de geopolitieke ontwikkelingen, het debat over de noodzaak van een strategische noodvoorraad weer op scherp zet. Met deze lage vulgraad komen we dicht in de buurt van de laagste niveaus in 2021 en 2022, toen Nederland een gascrisis kende.
Daling in gasvoorraad
De Nederlandse gasvoorraad bestaat uit ondergrondse bergingen, grotendeels oude gasvelden, die in de zomer worden gevuld. 's Winters worden deze weer geleegd om zo te kunnen voldoen aan de hogere vraag. In goede jaren gingen we met deze bergingen goedgevuld de winter in (90 procent), maar afgelopen zomer waren de gasprijzen zo hoog dat besloten werd ze maar voor driekwart gevuld te houden.
Het gevolg daarvan? "We staan nu op het laagste punt, op één na voor de afgelopen 5 jaar. En de winter is nog niet voorbij", zegt René Peters, gasexpert bij TNO.
Geen reden tot paniek
De snelle daling van de voorraad heeft verschillende oorzaken: wekenlange kou, een zwakke windproductie, nauwelijks zonproductie en als gevolg daarvan de inzet van gascentrales om zowel elektriciteit als warmte te leveren. Toch is er volgens Hans Grünfeld, directeur van energie branchevereniging VEMW, op dit moment geen directe bedreiging voor de leveringszekerheid.
"Nederland is goed aangesloten op het Europese gasnetwerk, ontvangt LNG-schepen uit Amerika en Qatar én produceert voor 30 procent ook nog eigen gas", legt hij uit. "Er is geen enkele reden om te vermoeden dat er straks geen gas meer zou zijn."
Europa hanteert duidelijke afspraken over de gasopslag: aan het begin van de winter moeten de ondergrondse bergingen grotendeels gevuld zijn, met 90 procent als Europese richtwaarde per 1 november. Dat moet voorkomen dat landen midden in de winter met te weinig voorraad zitten.
Nederland heeft daarbij een uitzonderingspositie. Omdat ons land een belangrijke gashub en doorvoerland is, en een deel van de aangevoerde volumes direct doorstroomt naar buurlanden, mag Nederland met een lagere vulling de winter ingaan.
Nederland begon dit stookseizoen met een vulling van ongeveer 74 procent, wat lager is dan het Europese streven en ook lager dan in de meeste jaren voor de energiecrisis, toen Nederland met duidelijk vollere voorraden aan het seizoen begon. De relatief lage vulling hangt vooral samen met de hoge gasprijzen in de zomer.
Hoewel elk land zijn eigen opslag beheert, functioneert de Europese gasmarkt in de praktijk als één systeem. Via pijpleidingen en LNG-terminals stroomt gas voortdurend tussen landen.
En als er ergens echt een tekort dreigt, gelden solidariteitsregels: landen moeten elkaar dan gas leveren, zodat huishoudens en vitale voorzieningen niet als eerste zonder gas komen te zitten.
Onafhankelijker worden
Experts zien los daarvan wel dat Nederland toe moet werken naar een noodvoorraad aan gas. Waar we vroeger grotendeels zelfvoorzienend waren dankzij Groningen en het gas volop geleverd werd vanuit Rusland, ziet de situatie er nu anders uit. We zijn afhankelijker geworden van LNG-import, grotendeels uit de Verenigde Staten en andere verre leveranciers.
Peters ziet dat deze verandering naast flexibiliteit ook nieuwe risico's met zich meebrengt: "We hebben onze afhankelijkheid van Rusland vervangen door een afhankelijkheid van Amerika", zegt hij. "Als er geopolitiek echt een blokkade zou komen voor de levering uit Amerika of als de Straat van Hormuz zou worden geblokkeerd, kan er wel echt een groot probleem ontstaan."
Winter overbruggen
De huidige seizoensvoorraad is ontworpen om de winter te overbruggen, maar niet om een langdurige verstoring op te vangen. Peters wil dan ook dat de overheid serieus werk gaat maken van een noodvoorraad.
Dat kan door een extra ondergrondse gasvoorraad aan te leggen die alleen in tijden van nood wordt aangebroken. Maar als goedkoopste optie ziet de gasexpert toch het aardgasveld in Groningen, waarvan besloten is dat we dat nooit meer gaan gebruiken.
'Nadenken over robuuster systeem'
"We zouden kunnen besluiten om deze optie achter de hand te houden", merkt hij op. "Ik wil benadrukken dat dit dan alleen in uiterste nood gebruikt moet worden, in tijden van oorlog of als er een blokkade elders ligt."
"We bevinden ons in zeer turbulente tijden, daar kunnen altijd onderbrekingen plaatsvinden en dus is het verstandig om na te denken hoe we ons systeem robuuster maken", benadrukt Peters tot slot.