Eyal vliegt terug naar Israël voor spannende verkiezingen: 'Optimistisch dat we Netanyahu wegkrijgen'

Eyal woont al zo'n 40 jaar in Nederland, maar heeft ook een Israëlisch paspoort. Hij laat zich niet tegenhouden door de fysieke barrière en heeft het vliegtuig naar Tel Aviv gepakt. "Ik ga stemmen, omdat wat er in Israël gebeurt altijd invloed heeft op mijn leven."

"Echt existentiële keuze'

De ondernemer uit Amsterdam voelt dan ook de plicht om zijn stem uit te brengen. "Voor mij, en voor heel veel Israëliërs, zijn dit waarschijnlijk de belangrijkste verkiezingen sinds 1948." In dat jaar werd de staat Israël gesticht. "Het is echt een existentiële keuze."

"Dit raakt diep aan het karakter van ons land", legt hij uit. "Willen we een open en democratische maatschappij zijn, of willen we, net als in de rest van het Midden-Oosten, een dictatuur die door religie is beïnvloed?"

Nek-aan-nek-race

Het zijn de eerste verkiezingen in Israël sinds de aanslag van Hamas op 7 oktober 2023 en de daaropvolgende oorlog in Gaza. Benjamin Netanyahu is al 17 jaar bijna onafgebroken aan de macht en hoopt een nieuwe termijn al premier te winnen.

Dat maken deze verkiezingen voor veel Israëliërs vooral een referendum over Netanyahu. In de peilingen gaat zijn Likud-partij nek-aan-nek met de nieuwe Yashar-partij van oud-legerleider Gadi Eisenkot. Die diende na '7 oktober' een jaar als minister onder Netanyahu.

Schuld '7 oktober'

De verkiezingen draaien om drie grote onderwerpen, vertelt Peter Malcontent. De historicus is gespecialeerd in het Israëlisch-Palestijns conflict. Allereerst houden kiezers zich veel bezig met '7 oktober 2023' en de vraag of de aanslag niet voorkomen had kunnen worden.

De oppositie wil dat er een officieel staatsonderzoek komt naar hoe de aanslag heeft kunnen gebeuren, legt hij uit. "Dat is heel bedreigend voor Netanyahu. Want hij noemde zichzelf altijd 'Mr. Security', de man die Israël veilig houdt."

'Het grootste gevaar'

Dat imago heeft een flinke deuk gekregen door de bloederige aanslag van Hamas, waar zo'n 1.200 mensen bij werden gedood. Een eventueel staatsonderzoek kan de premier nog verder in het nauw brengen, zegt Malcontent. "Daarin schuilt voor hem het grootste gevaar."

"Want als zo'n commissie oordeelt dat Netanyahu gefaald heeft, dan is dat voor hem even erg als een gevangenisstraf voor de rest van zijn leven", denkt de deskundige.

Zorgen om rechtsstaat

Het tweede grote verkiezingsthema is de rechtsstaat en democratie. Kiezers van oppositiepartijen vinden dat Netanyahu te veel macht naar zich toetrekt in Israël. "De spanningen zullen bij een herverkiezing van Netanyahu alleen maar verder oplopen", verwacht Malcontent.

"Daarnaast gaat het bij de verkiezingen ook over de positie van de ultra-orthodoxe joden", weet hij. Deze religieuze groep is nu namelijk vrijgesteld van de dienstplicht, die voor de rest van de Israëliërs wél geldt. "En dat ligt heel erg gevoelig."

'Elke stem telt'

Wie er gaat winnen, is nog onduidelijk, zegt Malcontent: het blok van Netanyahu en het blok van Eisenkot zijn al maanden in evenwicht in de peilingen. Geen van beide lijkt genoeg zetels te halen voor een meerderheid en dat maakt het vormen van een regering straks erg lastig.

Het laat volgens Eyal zien dat elke stem telt. Hij is dan ook lang niet de enige Israëliër die terugvliegt voor de verkiezingen: "Er komen waarschijnlijk tussen de 50.000 en 100.000 mensen. Dat kan 2 tot 3 zetels schelen. Dat is heel veel."

Netanyahu wegkrijgen?

Eyal gaat op een van de grotere oppositiepartijen stemmen. Niet omdat hij verwacht dat zijn partij de verkiezingen gaat winnen, maar wel omdat hij hoopt dat de oppositie samen zo een blok kan vormen tegen Netanyahu.

"Het wordt heel spannend", blikt hij vooruit. "Toch ik ben wel optimistisch dat we Netanyahu kunnen wegkrijgen van de macht. Maar ik ben wat voorzichtiger over hoe snel we de verandering kunnen doorvoeren in Israël."

Vrede nog ver weg

Want mocht Eisenkot winnen en de nieuwe premier worden, komt er dan snel vrede? Malcontent vraagt het zich af: "Eisenkot is zeker geen lieverdje. Hij is juist de man die de 'Dahiya-doctrine' heeft bedacht: het idee dat je een vijand zo hard moet bombarderen dat hij helemaal terug de steentijd in wordt geschoten."

Op militair vlak is hij net zo hard als Netanyahu, benadrukt de expert. "Hij wil de strijd tegen Hamas en Hezbollah juist nóg harder en slimmer aanpakken." Een tweestatenoplossing in het Palestijns-Israëlisch conflict zit er ook onder een nieuwe regering volgens hem daarom niet in.