Er mag weer gas worden gewonnen uit de Friese bodem, maar lokaal is vrijwel iedereen tegen: 'Een schizofrene situatie'
Terwijl de gaskraan in Groningen dicht is gedraaid, gebeurt in Friesland het tegenovergestelde. Energiebedrijf Vermilion Energy mag gasveld Akkrum gaan aanboren. De provincie, het waterschap, gemeenten én de bevolking komen in verzet.
De Friezen zijn bang dat hun provincie, net als eerder Groningen en Limburg, een 'wingewest' wordt: dat de winsten voor het Rijk zijn, en de gevolgen voor de lokale bevolking. Dat moet eerlijker, vindt bestuurder Remco van Mourik van het Waterschap Friesland.
Haaks op lokaal beleid
"Wij hebben gezegd: dat moet minstens één derde worden", zegt hij over het aandeel van de winst dat in Friesland moet blijven. "Anders voelen mensen zich hier echt niet serieus genomen."
De gevolgen van de gaswinning kunnen namelijk groot zijn. Van Mourik is bang dat de bodem in de regio nog verder daalt. "Gaswinning staat volstrekt haaks op het bestaande beleid om de bodemdaling juist tegen te gaan, met het Veenweide Programma. We zijn juist met boeren in gesprek om het waterpeil omhoog te krijgen."
Soepbord
Die zorgen deelt geo-hydroloog Harry Boukes. Hij vergelijkt de gaswinning met een ballon die je in de grond laat leeglopen, waardoor de grondlagen erboven inzakken, en omschrijft het veenweidegebied als een soort 'soepbord' dat inmiddels meters onder NAP ligt.
De bodemproblematiek in de regio is volgens de hydroloog al eeuwenlang een grote uitdaging. De unieke ligging van Friesland maakt het gebied volgens hem extreem gevoelig voor ingrepen. "Als je naar de kaart van Europa kijkt, zie je dat het landschap naar de flanken toe helemaal uitvlakt en Friesland het laatste stukje is."
Funderingsschade
Elske Beintema, interim-voorzitter van actiegroep Tjenngass, verwoordt het wantrouwen van de bewoners. Zij ziet dat mensen bang zijn voor bodemdaling en schade aan huizen.
In het kwetsbare gebied is funderingsschade nu al realiteit. "Ik ken iemand die al een heel nieuw huis moest laten neerzetten, omdat de fundering van het oude huis volledig weg was."
Hogere kosten
De bodemdaling kan ook gevolgen hebben voor de waterkwaliteit, vreest Van Mourik. Hij denkt dat het landschap verloren kan gaan als het "veen verder oxideert". Dit proces verslechtert de waterhuishouding aanzienlijk. "Het is dus ontzettend van belang dat het veenweidegebied niet verder daalt", stelt Van Mourik.
Het bezorgt het waterschap ook extra werk en dus kosten, legt Van Mourik uit. "Het betekent in feite dat allerlei soorten installaties vernieuwd en verbeterd moeten worden. Maar er moet ook meer gepompt worden, dus moet meer energie worden gebruikt."
'Niet uit te leggen'
Ook Beintema ziet tegenstrijdigheid in het overheidsbeleid, omdat nieuwe gaswinning wordt toegestaan, terwijl er tegelijkertijd miljoenen worden geïnvesteerd om bodemdaling te stoppen. "Een schizofrene situatie die voor de bevolking niet uit te leggen is."
"In dit gebied is al heel veel brandstof gewonnen. We zijn nu juist weer bezig om het waterpeil omhoog te krijgen, om de natuur zich weer te laten herstellen en CO2-uitstoot tegen te gaan. Dus laten we er niet nog meer brandstof uithalen, terwijl we juist bezig zijn om het gebied weer beter te maken."
David en Goliath
De actiegroep voelt zich in een ongelijke strijd verwikkeld met de gasreus. Beintema omschrijft de situatie als een strijd tussen "David tegen Goliath".
Volgens haar leunt het bedrijf op legers advocaten en steunt het op verouderde wetgeving. De bewoners voelen zich hierdoor erg klein en niet serieus genomen door het Rijk.
Nog geen boringen
Namens Vermilion Energy probeert woordvoerder Sape Jan Terpstra de gemoederen te bedaren. Hij stelt dat de huidige winningsvergunning vooral een "stukje marktordening" is om concurrentie op afstand te houden.
Hij zegt dat het nog niet betekent dat er gas gaat worden gewonnen. Volgens Terpstra duurt het nog minstens twee jaar voor een echt winningsplan rond is. "Ik heb er vertrouwen in dat het wel goed komt."
Hersel wordt vergoed
Angst voor aantasting van het drinkwater is volgens hem niet nodig, omdat de winning in Akkrum op veel grotere diepte plaatsvindt dan de drinkwaterlagen. Vermilion Energy bezweert daarnaast dat hun manier van gas winnen geen schade aan huizen veroorzaakt. Terpstra legt uit dat de bodem door hun activiteiten juist "gelijkmatig mee naar beneden" zakt, waardoor woningen niet scheef gaan staan.
Dit is volgens hem een wezenlijk verschil met de daling door peilbeheer van het waterschap. Mocht er schade ontstaan aan dijken of sluizen, dan belooft het bedrijf de herstelmaatregelen volledig te vergoeden.