Els ging het gesprek aan met moordenaar van haar broer: 'Een zware klus, maar ik heb hem vergeven'

Fred, de broer van Els, werd in maart 2014 vermoord door zijn partner. Deze werd veroordeeld tot 7 jaar cel voor doodslag. Maar Els van der Naalt kreeg haar broer daar niet mee terug. De pijn, het gemis en de onbeantwoorde vragen bleven aan haar knagen. "Maar ik wilde juist vrij zijn."

'Zou dat iets voor mij zijn?'

Op een dag las Els een artikel in de krant, het trok haar bijzondere aandacht: een vader bezocht de moordenaar van zijn dochter in de gevangenis. 'Zou dat iets voor mij zijn?', vroeg ze zich toen af.

"Ik wilde vrij zijn van de gevoelens van haat, wrok en vergelding in mij. Dit groeide als een doorn in mij", legt Els uit over haar overweging. Uiteindelijke stuurde ze een mail naar Perspectief Herstelbemiddeling. Ze wilde een poging doen om het gesprek met de moordenaar van haar broer aan te gaan, de stichting kon haar daarbij helpen.

Het gesprek aangaan

Na een lange voorbereiding was het dan eindelijk zo ver. Met klamme handen reed Els 6 jaar na het overlijden van Fred naar de gevangenis. Daar wachtte ze in een leeg kamertje op de man die hem had vermoord. Plotseling hoorde ze een vreselijk gehuil op de gang. "Het duurde 10 minuten voordat hij de drempel overstapte. Hij had meer lood in zijn schoenen dan ik", vertelt Els.

Tijdens het gesprek dat volgde, durfde hij haar zelfs niet aan te kijken. "Op een gegeven moment heb ik zijn naam geroepen en gezegd: 'Zou je mij eens aan willen kijken?'" Het raakt haar, nu ze het navertelt, weer diep.

Herstelbemiddeling

Els is niet de enige nabestaande die deze stap zette. Een groeiend aantal mensen maakt gebruik van herstelbemiddeling. Daarbij gaan slachtoffer en dader van een zwaar misdrijf of een andere ingrijpende gebeurtenis - zoals een verkeersongeluk, moord, verkrachting, maar ook winkeldiefstal of ruzie tussen jongeren - onder begeleiding van een bemiddelaar met elkaar in gesprek.

Het aantal aanmeldingen hiervoor is de laatste jaren fors gestegen van ruim 1.351 naar 1.558 vorig jaar. De verwachting is dat dit verder door zal stijgen naar tussen de 1.800 en 1.900 aanmeldingen in 2026. Ook het aantal jongeren dat herstelbemiddeling doet stijgt. Het ging vorig jaar om een kwart van het totaal.

Rust voor slachtoffers

Het doel van het gesprek is voor iedereen anders. Sommige slachtoffers willen aan de dader vertellen welke impact het incident op hen had, anderen willen juist antwoorden: 'waarom heb je mij aangevallen?', 'had je het speciaal op mij gemunt?'. Ook kunnen er afspraken worden gemaakt om elkaar in de toekomst niet tegen te komen. Dit wordt vaak gedaan om rust voor de betrokkenen te creëren.

"Door de dader te ontmoeten kan de angst bij slachtoffers verminderen", legt directeur van Perspectief Herstelbemiddeling Nathalie de la Cousine uit. "Dan zie je dat er een mens voor je zit. Sommige slachtoffers zeggen dan letterlijk: 'Hij is veel kleiner dan ik dacht.' Want in hun hoofd is de dader gegroeid."

Excuses aanbieden

Herstelbemiddeling kan helend werken en inzicht geven aan beide partijen. Zo willen sommige daders tijdens het gesprek excuses maken. "Het maakt veel indruk als je het slachtoffer in de ogen kijkt", zegt De la Cousine. "Je ziet wat de impact van jouw daad is en het geeft inzicht in jouw gedrag en de gevolgen daarvan."

Jordi Blitz kan zich daarin vinden. Hij werd op jonge leeftijd de criminaliteit ingezogen en vervolgens onder druk gezet om overvallen te plegen. Uiteindelijk leidde dit tot een celstraf van 5 jaar cel voor het plegen van zeven overvallen. Pas toen hij vast kwam te zitten, realiseerde Jordi wat hij anderen had aangedaan. Hij wilde excuses maken. Twee van zijn slachtoffers stemden hiermee in.

Handen schudden

Op de dag van een van de gesprekken was hij voorbereid op het allerergste, vertelt Jordi. Woede, verdriet: hij zou het vast allemaal over zich heen krijgen tijdens het gesprek, dacht hij. Tot zijn verbazing liep het anders. Toen een van zijn slachtoffers binnenliep, gaf hij Jordi een hand.

Aan het einde van het gesprek zegt het slachtoffer dat zijn gedrag slecht was, maar hijzelf niet. "Dat iemand die ik zelf zoiets verschrikkelijks heb aangedaan dat tegen mij zei, was zo uitzonderlijk", vertelt Jordi. "Het gaf me kracht om te vechten en te laten zien dat ik inderdaad geen slecht persoon ben, geen crimineel." Jordi begeleidt inmiddels jongeren om ze uit de criminaliteit te halen.

Dappere keuze

"Het is dapper van beide partijen die herstelbemiddeling doen", zegt De la Cousine. "Het heeft een soft imago, maar het is verre van dat. Het is keihard. Ga maar eens tegenover jouw dader of jouw slachtoffer zitten."

"Ik durfde ook een wapen op iemand te richten, dus dan moest ik toch ook een gesprek durven aangaan", vult Jordi aan. "Als een slachtoffer je na het gesprek nog steeds een klootzak vindt, dat mag. Het gaat er niet om dat je vrienden samen wordt. Het gaat erom dat iets besproken wordt, dat er nooit uit zou komen zonder dat gesprek. En het moet eruit, anders loop je vast."

'Ik voel me vrij'

En dat was ook de rede voor Els om tegenover Freds moordenaar te gaan zitten. Ze wilde vrij zijn van de haat die ze met zich meedroeg, vertelt ze. "Dat moment was zo belangrijk, uiteindelijk heb ik hem vergeven. En we hebben elkaar omhelsd."

Maar makkelijk was het niet. "Het was een verschrikkelijk zware klus. Een eenzame weg waar veel moed voor nodig is. Maar ik heb het toch gedaan. Ik voel me vrij. Het ergste dat je kunt doen is verdriet, pijn en boosheid wegstoppen. Want dan blijft het in je zitten", vertelt ze tot slot.