Diplomatie wordt steeds harder en publieker, 'terwijl landen nu juist moeten samenwerken'

Waar diplomaten vroeger vooral in achterkamertjes onderhandelden, is de publieke ruimte nu steeds vaker onderdeel van het diplomatieke strijdtoneel. Op straat, in de media en op social media laten diplomaten zich scherper uit dan voorheen. Provocerende beelden, harde woorden en publieke beschuldigingen worden steeds vaker onderdeel van het diplomatieke spel.

Publieke ruimte als strijdtoneel

Bij de Russische ambassade in Den Haag valt het gelijk op. Buiten bij het hek van de ambassade staan borden met foto's van bombardementschade in de Donbas-regio. Volgens de Russische ambassade vormen de beelden bewijs van Oekraïense misdaden.

In Den Haag worden ze juist gezien als provocatie en propaganda. Het is een voorbeeld van hoe diplomatie verandert. Waar ambassades zich vroeger vooral richtten op stille onderhandelingen, proberen ze nu ook openlijk de publieke opinie te beïnvloeden.

Niet meer achter gesloten deuren

Volgens oud-ambassadeur in onder andere Rusland, Ron Keller staat deze provocerende manier van onderhandelen op gespannen voet met de kern van diplomatie. "De oertaak van diplomaten is conflicten voorkomen door te blijven praten", zegt hij. "En als je wil blijven praten, moet je niet escaleren en geen ruzie zoeken."

Toch ziet Keller dat diplomaten steeds vaker de confrontatie opzoeken. Volgens hem komt dat vooral doordat de politieke toon wereldwijd verhardt. "Ambassades volgen de lijn van hun regering. Als politieke leiders kiezen voor confrontatie in plaats van dialoog, dan zie je dat terug in het gedrag van diplomaten."

Invloed neemt af

Die aanpak kan volgens Keller averechts werken. "Wat je verliest, is contact, vertrouwen en samenwerking met het land waar je werkt." Terwijl ambassadeurs juist in het buitenland zitten om de relaties met dat land en hun eigen land te onderhouden.

Diplomaten moeten deuren openhouden ook wanneer landen lijnrecht tegenover elkaar staan. "Als je als ambassadeur de confrontatie opzoekt, is de kans groot dat je invloed afneemt."

Social media als strategie

De verharding is ook online zichtbaar. Op social media reageren diplomaten scherper en feller dan vroeger. Martijn Pluim, directeur van de diplomatenacademie van instituut Clingendael ziet de verandering online. "Traditioneel gebeurde diplomatie achter de schermen", zegt hij. "Maar social media en publieke optredens spelen tegenwoordig een steeds grotere rol in het diplomatieke spel."

Volgens Pluim zijn social media onderdeel geworden van de onderhandelingsstrategie. "Diplomaten moeten hier in getraind worden. Hoe treed je op in de media? Hoe ga je om met andere landen die social media inzetten als onderhandelingstactiek?"

Diplomatie op X

Het gebruik van social media door diplomaten leidt soms tot opvallende situaties. Zo beschuldigde de Amerikaanse ambassadeur in België, Bill White, het land op X van antisemitisme. Of de Amerikaanse ambassadeur in Frankrijk, Charles Kushner. Hij verwijt de Franse regering op X van laksheid tegenover extreem-links.

Terwijl het niet de rol van diplomaten is om zich te mengen met het binnenlandse beleid van het land waar zij werken. "Het levert weinig op om je als diplomaat te gaan bemoeien met de interne gebeurtenissen van een land", zegt Pluim, "want dat is niet jouw taak en dat wordt ook meteen gecorrigeerd."

Blijven praten

Juist in een wereld waarin de toon verhardt, is het volgens Pluim belangrijk dat diplomaten met elkaar blijven praten. "Juist als de wereld woester wordt, moeten diplomaten uit verschillende landen samenwerken", zegt hij.

"Je wil niet met tanks of drones komen. Je wil met diplomaten komen, met mensen die met elkaar praten", sluit hij af.