Digitale dementie door urenlang scrollen, broers Pepijn (20) en Rens (19) deden hun smartphone daarom weg

"Ik zag natuurlijk hoe erg mijn broertje last had van het schermgebruik en dat hij ook wel depressief was", zegt de 20-jarige Pepijn. "En ook omdat ik zelf vaak moeite ermee had als ik lange tijd Reels aan het scrollen was, dat ik me daarna best wel slecht voelde over mezelf." Zijn 19-jarige broer Rens had een schermtijd van 10 uur op een dag en Pepijn ongeveer 8.

Afleiding

Vooral Rens merkte hoe zijn schermtijd zijn leven beïnvloedde. "Ik zat toen ook die tijd niet op school en ik heb eigenlijk de hele dag door gewoon zitten scrollen op mijn telefoon of zitten gamen", zegt hij. Ook als hij met vrienden ergens was waar hij niet op zijn telefoon kon zitten, zoals in het zwembad, bleef het knagen.

"Ik ging de hele tijd denken van: wat mis ik nou, wat mis ik nou? En daardoor ging ik gewoon veel minder met mijn vrienden chillen", zegt hij. "Dat was uiteindelijk niet heel best."

De hele dag aanwezig

Maar ook Pepijn merkte dat zijn telefoon constant aanwezig was in zijn leven. "Je staat op, je pakt meteen je telefoon. Ga je naar school, dan ben je eigenlijk heel de dag ook een beetje bezig met je telefoon", zegt hij. "En als je thuiskomt ga je lekker op de bank liggen, lekker YouTube kijken of scrollen. En dan in de avond zit je daar eigenlijk ook de hele tijd op."

Pepijn vond zichzelf niet verslaafd aan zijn smartphone, maar hij merkte wel dat hij heel wat uren op zijn telefoon zat. Verslaafd of niet, beiden hadden het idee dat de vele uren op hun smartphone niet goed voor ze waren. "Op school had ik echt wel moeite met concentratie en dingen onthouden", zegt Rens. Maar ook buiten school had hij moeite met plannen. "Ik vergat alles."

Detox

Tijd om het roer om te gooien, vonden ze. Rens en Pepijn willen niet zeggen dat al hun problemen kwamen door hun smartphone, maar het hielp ze ook niet. Dus toen ze werden gevraagd om mee te werken aan de podcast Brokkelbrein, over de impact van online zijn op het brein, grepen ze de kans met beide handen aan. Ze gingen een jaar lang 'detoxen', waarbij ze hun schermtijd tot een minimum beperkten.

Maar wat deden ze dan tijdens al die uren? Vooral veel sporten, samen of alleen. "Door het sporten werd ik heel rustig", zegt Pepijn. "Daardoor wilde ik ook gewoon minder op zijn telefoon zitten." En zijn broer Rens ging ook andere hobby's zoeken. "Kleine dingen leren, zoals Rubik's cubes en dat soort dingen. En gitaar spelen heb ik heel lang gedaan inderdaad."

Digitale dementie

De broers merkten dat ze zich een stuk beter gingen voelen en het beter ging op school en in hun sociale leven. En dat is niet zo gek, want vele uren scrollen doet een hoop in je brein, zegt hoogleraar neuropsychologie Erik Scherder. "Over het algemeen gesproken: de studies over dit onderwerp wijzen allemaal in dezelfde richting. Naarmate je meer achter dat scherm zit, gaan je cognitieve functies erop achteruit."

Een populaire term hiervoor is 'digitale dementie'. Het klinkt als een serieuze diagnose, maar dat is het niet. Het is een manier om te omschrijven wat er gebeurt als je te veel gedachteloos op het internet zit. "Dus aandacht-, concentratie- en geheugenproblemen", zegt Scherder. "Cognitieve functies zoals wij dat noemen, die niet passen bij de leeftijd, maar juist onder invloed staan van die schermtijd."

Weinig inspanning

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat we ons steeds korter kunnen concentreren op een scherm. Maar het maakt wel uit wat voor content je bekijkt. Hoe korter, hoe slechter het lijkt voor je geheugen. Bijvoorbeeld TikTok-video's of Instagram Reels. Die feeds zijn zo gemaakt dat je kan blijven scrollen en dat jou telkens iets nieuws wordt aangeboden. Met als gevolg: een kortere concentratieboog.

"Dus stel dat je dit soort dingen heel veel doet per dag, dan raakt jouw brein eraan gewend dat er niet zoveel inspanning is voor de hoge beloning", zegt Scherder.

Schaken en sporten

Het goede nieuws is dat je je brein ook weer kunt uitdagen, maar daarvoor is wel inspanning nodig, zegt Scherder. "Schaken, dammen, kruiswoordraadsels die moeilijk zijn, bridgen, sporten", zegt hij. "En als je dus een beetje achter dat ding hangt dan gebeurt dat niet."

Pepijn en Rens zijn inmiddels 1,5 jaar verder sinds ze flink zijn gaan minderen. Ze zijn door de loop van de tijd wat minder streng voor zichzelf geworden, hun schermtijd is nu tussen de 2 en 3 uur. Ook proberen ze hun telefoon op een andere manier te gebruiken: weinig social media en korte filmpjes, meer documentaires en podcasts.

Meer connecties.

Ze voelen zich een stuk beter dan eerst. "School gaat goed, sporten gaat goed", zegt Rens. "En sinds ik minder online zit, ben ik meer naar buiten gegaan, heb ik meer vrienden gemaakt, meer connecties." Hij denkt ook niet dat hij zal terugvallen in zijn oude gewoonte van 10 uur per dag gedachteloos scrollen.

"Uiteindelijk is het toch gewoon dat ik weet dat ik niet terug wil gaan naar de tijd van hiervoor", zegt Rens. "Ik weet dat ik nu goed ga en dat wil ik vasthouden, want ik wil natuurlijk niet weer zoveel online gaan zitten natuurlijk."