De dertiende maand: een extraatje aan het einde van het jaar. Voor veel werknemers voelt het als een cadeautje, maar wat houdt de regeling eigenlijk in? Arbeidsrechtadvocaat Pascal Besselink van juridisch dienstverlener DAS legt het uit.
'Volledig extra maandsalaris'
"De term 'dertiende maand' zegt eigenlijk al wat het is", zegt Besselink. "Een jaar bestaat uit 12 maanden en veel werkgevers keren in de laatste maand nog een extra salaris uit. Dat betekent dat werknemers in december een volledig extra maandsalaris ontvangen."
Maar, werkgevers zijn niet wettelijk verplicht om een dertiende maand te betalen, anders dan bijvoorbeeld vakantietoeslag die meestal in mei of juni wordt uitbetaald. Uitbetaling van een dertiende maand kan dus niet wettelijk worden afgedwongen", benadrukt Besselink.
De dertiende maand ontstond in de jaren 90, vertelt FNV-woordvoerder Guus Staats. "Het was een reactie in overheidssectoren op het bedrijfsleven dat vaak een winstdeling kende." Winstdeling is een vorm van beloning, waarbij werknemers een deel van de winst van het bedrijf ontvangen als bonus.
"Nu konden 'overheids-gereguleerde' sectoren niet aan winstdeling doen, maar een dertiende maand kon wel." Volgens de FNV-woordvoerder is hierdoor binnen 10 jaar de dertiende maand in de meeste cao's een volwaardige regeling geworden.
Wat zijn de verschillen?
Naast de dertiende maand zijn er ook werknemers die een kerstbonus of een eindejaarsuitkering krijgen. Het lijkt misschien allemaal op hetzelfde neer te komen: een extraatje rond de feestdagen. Maar wat zijn precies de verschillen? "De dertiende maand is in principe een vast bedrag: een volledig maandsalaris", legt de arbeidsrechtadvocaat uit. De eindejaarsuitkering werkt vaak anders. Dat is meestal een percentage van het jaarsalaris, bijvoorbeeld 4 of 8 procent, maar kan ook een vast bedrag zijn. Dat is afhankelijk van hoe het precies is afgesproken.
En dan is er nog de kerstbonus. "Dat is echt een ander soort extraatje", gaat Besselink verder. "Een kerstbonus is meestal geen vast bedrag. Het kan 100 euro zijn, 200 euro of 400 euro." Soms hangt de hoogte af van hoe goed het bedrijf heeft gepresteerd. "Maar als in het contract een vast bedrag is afgesproken, waar geen verdere voorwaarden aan zijn verbonden, dan wordt het een arbeidsvoorwaarde. Dan kan een werkgever niet zeggen dat ze de bonus niet gaan betalen omdat de winst tegenvalt."
Niet vanzelfsprekend
Toch is het niet vanzelfsprekend dat je recht hebt op een dertiende maand. "Je moet altijd goed kijken naar wat er in je contract staat."
"Soms heb je alleen recht op de dertiende maand als je in december nog in dienst bent", geeft advocaat Besselink als voorbeeld. "Wie eerder uit dienst gaat, loopt het extra geld dan mis. In andere gevallen wordt een deel uitbetaald, afhankelijk van het aantal maanden dat je hebt gewerkt."
In verhouding
Voor werknemers die halverwege het jaar in dienst komen en in december ook nog een contract hebben, wordt de dertiende maand vaak in de juiste verhouding berekend. "Dan heb je bijvoorbeeld recht op 10/12de deel van de dertiende maand", zegt Besselink. Dus ook hier geldt hoe het precies is afgesproken. Situaties kunnen dus verschillen.
Het wordt meestal individueel vastgelegd in de arbeidsovereenkomst, al zijn er ook verschillende cao's waarin de dertiende maand is opgenomen.
Arbeidsovereenkomsten
Het is dus volgens de arbeidsrechtadvocaat niet standaard dat een dertiende maand wordt uitgekeerd. "In sommige cao's zijn hierover afspraken vastgelegd, en die gelden dan voor een hele sector", legt de arbeidsrechtadvocaat uit.
Hij geeft een voorbeeld. "Als in een cao een bepaling staat over een dertiende maand dan geldt die verplichting voor alle bedrijven die werkzaam zijn in deze branche, die die cao van toepassing hebben verklaard of als de cao algemeen verbindend is verklaard, zodat ze op wijze van arbeidsvoorwaarden geen concurrenten kunnen worden."
Individuele afspraak
Maar dat is lang niet altijd zo. In veel gevallen wordt de dertiende maand geregeld in individuele arbeidsovereenkomsten.
Dan is het geen brancheafspraak, maar een persoonlijke afspraak tussen werknemer en werkgever. Het verschilt dus sterk per sector en per contract.
Individueel keuzebudget
De dertiende maand wordt in de meeste gevallen uitbetaald aan het einde van het jaar, maar wat je volgens de advocaat steeds vaker ziet is dat werkgevers overstappen op flexibele arbeidsvoorwaarden. "Dat heet het IKB, het individueel keuzebudget", legt hij uit.
Daarbij worden verschillende arbeidsvoorwaarden zoals vakantiegeld, de dertiende maand en soms ook de waarde van bovenwettelijke vakantiedagen in een 'pot' gestopt. Je reguliere loon krijg je nog steeds elke maand, maar dat extra budget kun je naar eigen inzicht laten uitbetalen.
Keuzevrijheid
Hij geeft een voorbeeld: "Stel, je vakantietoeslag is 4.000 euro, je dertiende maand ook 4.000 euro, en je hebt nog extra vakantiedagen die samen nog eens 4.000 euro waard zijn, dan heb je dus 12.000 euro in je IKB."
"Je kunt als werknemer zelf bepalen wanneer je dat laat uitbetalen, zolang je het maar tijdig doorgeeft." Volgens Besselink wordt die keuzevrijheid voor werknemers steeds gebruikelijker.
Overleggen mogelijk
Je dertiende maand uit laten betalen in vrije dagen, is dan weer niet gewoonlijk. "De dertiende maand is een betaling in geld", benadrukt de advocaat.
Binnen een IKB kan wel meer mogelijk zijn. "Bij een IKB kun je in overleg met je werkgever zeggen: 'Ik heb eigenlijk wat meer behoefte aan wat extra vakantiedagen, zou ik mijn vakantiedagen kunnen laten financieren door een deel van mijn dertiende maand in te zetten?'" Besselink benadrukt dat je dat als werknemer niet altijd kunt afdwingen. "Individueel afspreken kan en mag altijd, als er een mogelijkheid voor is."
