De zoon van de Sjah, een nieuw regime of een heel andere optie: wie gaat Iran leiden? 'Verbinding is keihard nodig'

In deze chaos zet één man zich vanuit Washington nadrukkelijk neer als het alternatief: Reza Pahlavi. De 65-jarige zoon van de laatste Sjah van Iran en keizerin Farah Diba. Maar hij is niet het enige optie.

'Laatste kans' van de kroonprins?

Al sinds de revolutie van 1979 leeft Pahlavi in ballingschap, maar nu voelt hij dat zijn moment is gekomen. "Ik heb een duidelijk plan voor de transitie naar democratie", zei Pahlavi resoluut in een videoboodschap.

Hij benadrukte: "Dit is de laatste kans." Met een team van experts en een gedetailleerde blauwdruk voor een seculier Iran, probeert hij de internationale gemeenschap ervan te overtuigen dat hij de man is die de stabiliteit kan terugbrengen.

Niet enige optie

Maar het opeisen van het leiderschap wordt hem niet door iedereen in dank afgenomen. Politiek vluchteling en mensenrechtenactivist Mardjan Seighali (61) zet grote vraagtekens bij de koers van de kroonprins. Volgens de Iraanse is zijn visie minder inclusief dan hij doet voorkomen.

"Hij heeft in zijn manifest heel snel gezegd dat er geen ruimte is voor links-progressieven of voor de Koerden", zegt Seighali kritisch. Ze benadrukt dat het een misvatting is dat Pahlavi de enige optie zou zijn.

De oppositie zit vast

Ze gaat verder: "Er zijn genoeg oppositieleiders in Iran, maar die zie je nu niet. Oppositieleiders belandden de afgelopen jaren vaak in de gevangenis."

Ze doelt onder andere op mensenrechtenadvocaat Nasrin Sotoudeh en Nobelprijswinnaar Narges Mohammadi. Beiden zitten al jarenlang vast, of worden telkens opnieuw opgepakt, omdat zij zich uitspraken voor hervorming en een democratisch Iran.

Verbinders in plaats van politici

De vraag is of die gevangen activisten wel in staat zijn om een land te leiden. Seighali: "Het zou best kunnen dat ze niet de oplossing voor de lange termijn zijn. Je bent als activist niet per definitie een goede politieke leider."

Toch is hun rol volgens haar op dit moment onmisbaar om de versnipperde oppositie bij elkaar te houden. "Ze zijn verbinders", benadrukt ze. "En verbinding is juist nu keihard nodig."

'Niet wéér een dictator'

Die roep om verbinding klinkt nergens harder dan bij de Koerden, een groep die al tientallen jaren onderdrukt wordt door elk Iraans regime. Woordvoerder namens de Koerdische partijen Awat Berkhaneh ziet dit als hét moment voor de Koerden. "Het beste is een federale regering met rechten voor alle groepen, zodat er niet wéér een dictator opstaat", legt hij uit.

Volgens Berkhaneh ligt de kracht van de oppositie in de diversiteit van het land: van de miljoenen Azerbeidzjanen en Arabieren tot de Beloetsji. De Koerdische partijen hebben inmiddels een coalitie gevormd die streeft naar een vrij, seculier Iran waarin verschillende volkeren samenwerken in plaats van worden onderdrukt door één centrale macht.

Een zoektocht naar de toekomst

Hoewel de Koerden in contact staan met de Amerikaanse regering, zullen ze volgens hem niet afwachten. Berkhaneh is stellig: "Zelfs zonder Amerikaanse steun moeten we opkomen voor onze bevolking. Als de Revolutionaire Garde en de inlichtingendiensten verder worden uitgeschakeld, zullen lokale leiders opstaan. Ik denk dat dit hét moment is voor de Koerden. We zijn heel dichtbij de vrijheid."

De Amerikaanse en Israëlische aanvallen hebben de eerste gaten geslagen in het regime, maar de grote vraag is wie de politieke leegte gaat vullen die ontstaat. De val van de Ayatollahs is voor velen pas het begin.