China volgt bezoekers op de voet, ontdekte journalist Marc: 'Iedereen wordt gezien als potentiële spion'

Duitse cybersecurity journalist Marc Hofer ontdekte per toeval een onbeveiligd Chinees politiedashboard, waar hij tot zijn verbazing ook zijn eigen profiel vond. Het viel hem op dat data niet alleen werd verzameld, maar dat verschillende digitale en fysieke sporen aan elkaar werden gekoppeld. Zo kregen de makers een zeer gedetailleerd beeld van waar buitenlandse bezoekers en inwoners zich bewogen.

Achterkant van het internet

De journalist doet al langer onderzoek naar de digitale infrastructuur van de Chinese overheid. "Ik gebruik speciale zoekmachines die de achterkant van het internet scannen. Ik heb vergelijkbare systemen wel eerder gezien, maar dat waren vaak testsystemen."

Toen hij het online surveillancedashboard vond, stonden de inloggegevens al ingevuld. "Normaal gesproken vind je niet zoveel interessante real-life informatie in die voorbeeldsystemen", zegt hij. Maar volgens Hofer was het bij dit systeem duidelijk niet de bedoeling dat een groter publiek het zou zien.

Overal gevolgd

In de database vond hij een voor hem nieuwe categorie genaamd 'buitenlandse journalisten', waar hij foto's, paspoortnummers en visumgegevens van collega journalisten én zichzelf zag staan. "Ik herkende de mensen die erin stonden, waardoor ik dacht: dit zou weleens een echte productie kunnen zijn."

"Al hun persoonlijke data stond er. Toen wist ik dat de makers toegang hadden gehad tot data die niet openbaar was. Er was dus in ieder geval samenwerking geweest met de overheid." Het systeem combineert bijvoorbeeld persoonlijke reisinformatie met camerabeelden om mensen te traceren en geeft daarmee een overzicht van verplaatsingen van buitenlandse inwoners en bezoekers in de stad Zhangjiakou.

Overal gevolgd

"Als je daar woont als buitenlander, dan zitten ze je eigenlijk voortdurend op de hielen, omdat de camera's je constant oppikken. Het systeem bouwt een relatiemodel om bij te houden met wie je omgaat. En ze volgen je de hele tijd", zegt Hofer. "Uiteindelijk weten ze dus absoluut waar je bent. Ze hebben net een videobewakingssysteem geraadpleegd, de auto gevolgd en door gezichtsherkenning ben je opgepikt."

Hij keek er niet van op dat juist journalisten intensief werden gevolgd. "De Chinese staat is een inherent paranoïde systeem. Iedereen van buitenaf wordt gezien als een potentiële spion."

Ook toeristen worden geregistreerd

Volgens Fleur van Leusden, expert op het gebied van informatiebeveiliging, is de kans groot dat de Chinese overheid je in de gaten houdt als je naar het land afreist. "Ze kijken daar heel anders naar privacy. Als je op vakantie gaat mag je ervan uitgaan dat je digitale sporen, maar ook je bewegingen geregistreerd zullen worden."

Ook hier in Nederland hebben we bijna allemaal een telefoon op zak, pinnen we om iets aan te schaffen en openbare ruimtes hangen vol met camera's. Technisch gezien is het ook in Nederland mogelijk om iemand constant te volgen. "Het is niet moeilijk om de gemiddelde burger te volgen, bijvoorbeeld via betaalverkeer, het scannen van een kentekenplaat of telefoonpalen."

'Gigantische hoeveelheid data'

Dat de technologieën beschikbaar zijn, bevestigt ook Selmar Smit, wetenschapper op het gebied van technische opsporing en maker van het televisieprogramma HUNTED. "Algoritmes hebben zich de afgelopen jaren ontwikkeld waardoor de foutmarge bij gezichtsherkenning heel klein is geworden. Dat komt ook door de toename van het aantal plekken waarop jouw gezicht is te vinden, bijvoorbeeld op social media."

Daarnaast benadrukt hij hoe groot de rol van de smartphone is bij het opsporen van individuen. "Je telefoon heb je tegenwoordig eigenlijk altijd bij je en die straalt constant uit. Dat draagt eraan bij dat er een gigantische hoeveelheid data beschikbaar is. Waardoor je mensen veel makkelijker kunt volgen", zegt Smit.

Streng toezicht in Nederland

Dat het kan, betekent niet dat het ook mag. In Nederland mogen de technologieën die het mogelijk maken om mensen op deze manier te traceren niet zomaar worden gebruikt door de politie of inlichtingendiensten, legt Fleur van Leusden uit. "Er is streng toezicht. De rechter-commissaris moet toestemming geven aan de politie om data aan elkaar te mogen koppelen", zegt ze.

Dit gebeurt volgens haar alleen in specifieke gevallen. "Er zijn wetten voor het structureel in kaart brengen van iemands privéleven. Dat mag niet zomaar van iedereen. Bij serieuze verdenkingen van ernstige misdrijven kan er wel toestemming verleend worden."