Banken roepen socialmediaplatforms op in te grijpen bij online fraude: 'Komen zorgplicht tegenover klanten niet na'
Nepadvertenties, beleggingsfraude of afpersing: oplichting via social media rijst de pan uit. Nederlandse banken willen dat bedrijven als Meta en TikTok hun verantwoordelijkheid nemen en de internetcriminelen aanpakken. Maar tot nu toe lukt dat niet.
De schade door bankhelpdeskfraude steeg in 2025 met 3 miljoen, terwijl ook phishingschade steeg met 1,8 miljoen. Onderzoek wijst uit dat 70 procent van deze oplichting begint op sociale media, wat platforms zoals TikTok, Google en Meta tot een cruciaal onderdeel van de oplossing maakt. Maar juist deze bedrijven schieten daarin volgens de banken tekort.
Fraude via social media
De rol van social media als startpunt voor criminelen is volgens Marco Doeland van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) ontzettend groot. "In veel gevallen zien we dat het start op de social media", bevestigt hij. "Als je het daar voorkomt, dan haal je in de rest van de keten ook heel veel fraude weg."
Hij vindt dat de techbedrijven momenteel hun zorgplicht tegenover klanten niet genoeg nakomen, terwijl diezelfde klanten vaak het doelwit zijn van geraffineerde trucs van oplichters. "Wij werken samen met alle partijen in de integrale aanpak om fraude terug te dringen en daarin zien wij dat social media te weinig doen."
Van nepadvertenties tot datingfraude
Doeland heeft verschillende voorbeelden van hoe het op de platforms misgaat. "Wat je bijvoorbeeld ziet zijn nepadvertenties waardoor je spullen koopt, maar dat die vervolgens helemaal niet geleverd worden. En denk ook aan investeringsfraude, waarbij de investering nep blijkt te zijn, of datingfraude waarbij een online liefde een oplichter is."
"Banken hebben vooral veel last van bankhelpdesk-oplichting, waarbij mensen via social media hun telefoonnummer en andere gegevens afstaan. En daarmee kunnen de criminelen heel makkelijk hun oplichtingstruc en hun digitale babbeltrucs doen."
'Dweilen met kraan open'
Ook Joyce Donat van de Consumentenbond constateert een gebrek aan controle op social media. "Wat we zien is dat vooral Meta eigenlijk nauwelijks de identiteit van de adverteerder controleert. Je kunt met een verzonnen naam en een prepaid telefoonkaart gewoon een advertentiecampagne op Facebook of Instagram zetten."
Volgens Donat is het daarnaast veel te lastig om Meta te bereiken en advertenties offline te laten halen. "Dat wordt dan wel gedaan na een dag of 2, maar diezelfde oplichter had nog 20 van die advertenties, en die blijven gewoon online staan. Dan ben je dus aan het dweilen met de kraan open en krijg je heel veel onnodige slachtoffers."
Socialmediaplatforms verwerpen kritiek
Tegenover het Financieele Dagblad laten social mediabedrijven weten zich niet te herkennen in de kritiek van de banken. Zo zegt Meta dat de aanpak van online criminaliteit wel degelijk prioriteit heeft en claimt TikTok dat het 97,7 procent van alle illegale content verwijderd voordat deze wordt gemeld.
"We hebben ons aangesloten bij meerdere Anti-fraude-instanties, waaronder de Global Anti-Scam Alliance, en ontwikkelen bewustwordingscampapgnes", zegt een woordvoerder van TikTok in de krant.
'Doe het gewoon niet'
Dat de bedrijven niet meer dan dat doen, betreurt Doeland. Maar de verantwoordelijkheid ligt ergens ook bij de consumenten, benadrukt hij. "Je gevoel is de beste waarschuwing tegen fraude. Als je voelt 'hier klopt iets niet', 'het moet snel' of 'het is te mooi om waar te zijn', doe dan een stapje terug en doe vooral even niets."
Ook Donat heeft een advies: "Gewoon niet klikken op advertenties op social media. Er zitten natuurlijk goede tussen, maar ook zoveel troep. Doe het gewoon niet, neem het risico niet."