Artsen waarschuwen voor toename deepfakes met foute medische informatie: 'Schadelijk voor patiënten'

Onder andere Diederik Gommers, Ernst-Jan Kuijpers en Ted van Essen komen voor in filmpjes waarin bijvoorbeeld het advies wordt gegeven om te stoppen met medicatie voor diabetes. Maar de filmpjes zijn nep. Ze worden 'deepfakes' genoemd en zijn gemaakt met kunstmatige intelligentie, waardoor het lijkt alsof deze artsen en medische specialisten bepaalde supplementen verkopen of gevaarlijke adviezen geven. In werkelijkheid hebben de artsen niets met de filmpjes te maken.

Nep-advies

Een van de artsen die zichzelf de afgelopen maanden herhaaldelijk in deepfakes zag voorkomen, is Ted van Essen. Hij is oud-huisarts en verschijnt regelmatig bij programma's van Omroep Max als het gaat om medische onderwerpen.

In de filmpjes die onder andere op Facebook verschijnen, adviseert Van Essen bijvoorbeeld dat diabetespatiënten kunnen stoppen met hun medicatie. Nogmaals: het gaat hier dus om neppe filmpjes, dit advies zou de huisarts in werkelijkheid nooit geven.

'Stoppen met medicijnen'

Van Essen werd op de filmpjes gewezen door familieleden, maar ook gebeld door de praktijk waar hij 40 jaar heeft gewerkt.

"De praktijkondersteuner zei dat ze van patiënten hoorde dat ik allerlei adviezen geef op internet. Die mensen komen bij haar op spreekuur en zeggen dan dat ik heb gezegd dat kunnen stoppen met hun medicijnen."

De platforms aanpakken

Ted van Essen heeft zich nu bij een advocatenkantoor gemeld dat al eerder zaken heeft gedaan rondom deepfakes. Het gaat om advocatenkantoor Boekx, dat onder andere Jort Kelder bijstond toen zijn gezicht in nep-bitcoinreclames werd gebruikt. Het kantoor wil nu de medische deepfakes gaan aanpakken, vertelt advocaat Noor Dings aan EenVandaag.

Dings is als advocaat gespecialiseerd in mediarecht en privacy en staat de artsen en medisch specialisten die zich bij het kantoor hebben gemeld bij.

Herhaling voorkomen

"In veel gevallen weten slachtoffers niet wie achter de medische deepfakes zitten", vertelt ze. "Maar als je dat niet weet is het ook mogelijk om naar de platformen te stappen."

Ze wijst erop dat het de taak is aan Meta - het bedrijf achter Facebook en TikTok - om dit soort filmpjes te verwijderen en herhaling te voorkomen. Maar ze begrijpt van cliënten dat wanneer ze vaker melding hebben gedaan, de platformen op een gegeven moment niet meer meewerken. De filmpjes blijven daardoor circuleren.

'Facebook verdient aan elke klik'

Van Essen zou graag zien dat Facebook de advertenties er eerder afhaalt, al voordat de advertenties überhaupt gepubliceerd worden. "Dat kunnen ze ook, maar dat doen ze niet. Eigenlijk is Facebook een criminele organisatie.

"Ze verdienen geld over de rug van mensen die een bepaalde chronische aandoening hebben. Dat vind ik schandelijk. Want ze kunnen het wel weren, maar dat doen ze niet omdat ze er geld aan verdienen. Facebook verdient aan elke klik naar zo'n webshop."

Makkelijke oplossing uit een potje

De oud-huisarts ziet dat de filmpjes met name draaien om chronische aandoeningen, zoals diabetes en artrose. "Daarvan is het moeilijk om de adviezen op te volgen. Bijvoorbeeld leefstijladviezen, zoals afvallen, maar ook meer bewegen en minder suiker nemen. Mensen willen graag een makkelijke oplossing uit een potje."

Zo raadt van Essen in verschillende deepfakes diabetespatiënten aan om te stoppen met het spuiten van insuline. Maar als een patiënt daarmee stopt, kan hij mogelijk in het ziekenhuis belanden en zelfs overlijden. Het gaat Van Essen dan ook niet om imagoschade voor hem, maar om schade voor patiënten die mogelijk in de advertenties trappen. "En misschien wel gevaarlijke dingen doen als ophouden met hun medicatie."

Intrappen in desinformatie

Ook advocaat Dings benadrukt het gevaar van dit soort specifieke deepfakes. "Het gaat niet eens om alleen de reputatie van de artsen, maar waar het ook om gaat is dat iemand op een gegeven intrapt in die desinformatie.

"Als iemand dan ineens zijn medicijnen niet meer gaat slikken of uit een ander potje medicijnen gaat slikken dan is dat heel gevaarlijk. Dit is een groot maatschappelijk probleem."

Actief ingrijpen

"Wat je ziet is dat de systemen van Meta zo zijn ingericht dat juist de personen die kwetsbaar zijn voor dit soort medische desinformatie veel meer van dit soort content op hun tijdlijn te zien krijgen. Dat vergroot ook de kans dat het op een gegeven moment misgaat", waarschuwt Dings.

Dings zou graag zien dat Meta actief ingrijpt om herhaling te voorkomen, want dat gebeurt volgens haar nu onvoldoende. "Dat kunnen ze doen door bijvoorbeeld te filteren op de namen en gezichten van die bekende artsen die vaak voor dit soort deepfakes worden gebruikt. En dan moeten ze direct de content verwijderen."