850.000 mensen met licht verstandelijke beperking uitgesloten van arbeidsmarkt: zo kan het anders

Nederland telt zo'n 850.000 mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB) - mensen met een IQ lager dan 85 - die geen werk kunnen vinden. Volgens de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving worden deze mensen ten onrechte steeds verder uitgesloten van de arbeidsmarkt. Het advies aan de regering is daarom om maatregelen te nemen om dit veranderen.

Arbeidsmarkt is ingewikkeld

"Je kunt zeggen dat het een beperking is, maar hoe beperkt iemand is wordt heel sterk bepaald door hoe we de samenleving hebben ingericht", zegt raadslid Erik Dannenberg over mensen met een licht verstandelijke beperking. "De arbeidsmarkt is supergecompliceerd gemaakt, steeds verder geautomatiseerd met de inzet van AI en robotisering, en alles verandert voortdurend."

"De werknemer moet dat maar zien te volgen, maar voor deze groep is dat niet te doen", zegt hij. "En dat leidt tot uitsluiting van deze populatie. Honderdduizenden mensen komen zo buitenspel te staan."

Aanpassen

Mensen met een LVB kunnen zich volgens het Kenniscentrum LVB minder gemakkelijk aanpassen aan de omstandigheden. Dat komt doordat conceptuele vaardigheden (lezen, schrijven, rekenen), sociale vaardigheden en praktische vaardigheden (persoonlijke verzorging, gebruik maken van het ov), minder sterk ontwikkeld zijn.

Maar dat wil volgens Dannenberg niet zeggen dat betaald werk niet gaat. "Kijk bijvoorbeeld eens naar het bakkersvak. Daarvoor zijn zeven competenties nodig. Jongeren met lvb hebben er misschien drie: bouw daar dan een baan omheen."

Eenzaamheid

Een onderdeel van het advies van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving is dan ook dat er geïnvesteerd moet worden in 'arbeidstoeleiding en begeleiding' bijvoorbeeld met jobcoaches en een leerbudget net als voor hoger opgeleiden.

Want als het lukt om meer mensen aan werk te helpen, kan dat volgens Dannenberg een groot effect hebben op deze groep mensen. "Een heleboel van hen komen nu terecht in de eenzaamheid, of zijn thuis op de bank voortdurend aan het gamen. Die uitsluiting, daarop hebben we met dit rapport de vinger willen leggen."

Criminaliteit

"Je ziet ook nog eens dat een disproportioneel aandeel van deze groep in de criminaliteit komt", gaat hij verder.

"Want daar doen ze niet aan indicaties (hulp of aandacht bij een beperking, red.) en hebben ze wel werk voor hen. Een te groot deel van de gevangenispopulatie bestaat uit mensen met LVB."

'Werken met plaatjes'

Hoe het ook anders kan, is te zien in Houten: daar runt ondernemer en psycholoog Parwaz Karim een strijkerij waar veel mensen met een licht verstandelijke beperking werken. In de strijkerij wordt wasgoed gewassen, gestreken en gevouwen van mensen die via de gemeente zorg aan huis krijgen.

Karim legt uit: "Het hele systeem is hier aangepast aan het niveau van de mensen, dus iedereen kan meteen beginnen. We werken veel met plaatjes. Waar de was wordt gesorteerd wijzen we met afbeeldingen de weg: handdoeken boven, theedoeken eronder. En alle kledingstukken zijn gelabeld en opgeschreven in turflijsten. Het gaat 95 procent van de tijd goed."

Ook statushouders

In De Strijkerij werken niet alleen mensen met LVB. Ook statushouders of mensen die om andere redenen al een tijd uit het arbeidsproces zijn, kunnen hier werkervaring opdoen. Er zijn drie mensen uit de doelgroep LVB met een betaalde baan.

Karim: "De sleutel is uitgaan van wat iemand kan in plaats van wat 'ie niet kan en ondersteunen waar het nodig is."

Van 'client' naar 'collega'

Raadslid Dannenberg wijst op een opvallend onderscheid. Hoe moeilijk het voor mensen met LVB is om toegang te krijgen tot de arbeidsmarkt, zo makkelijk is de toegang tot allerlei zorgvoorzieningen. Zo komen mensen met LVB eerder in aanmerking voor dagbesteding (zorg) dan voor betaald werk.

En dat is volgens de Raad een verkeerde insteek. "Als ouder van een kind met LVB krijg je dan al snel het idee; mijn kind moet maar naar de dagbesteding, niet zozeer naar werk. Terwijl er veel banen zijn en mensen met LVB net zo goed kunnen werken." Dannenberg wil de regering ook oproepen dit in te zien en ervoor te zorgen dat er een verschuiving komt van 'client' naar 'collega'.

Participatiewet

Er bestaat al een wet die de ondersteuning regelt van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt; de Participatiewet. Het rapport van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) zegt daarover: "Alle doelen van de Participatiewet ten spijt is er juist fors bezuinigd: wel een wirwar aan instrumenten, maar geen tijd en geld voor begeleiding die aansluit bij mensen met een LVB."

Het rapport van de RVS 'Van cliënt naar collega. Aan het werk met een licht verstandelijke beperking' is aangeboden aan minister Aartsen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.