Het Europese migratiebeleid verhardt, van hoge muren en hekken tot aan illegale pushbacks. Maar in Griekenland gaan ze nog veel verder. Het land stelt zich keihard op en sleept hulpverleners die migranten en vluchtelingen in nood helpen voor de rechter.

Toen ze de beelden op televisie zagen van zinkende rubberbootjes op zee besloten ze om te helpen: de Nederlandse Pieter Wittenberg (73) en de Duits-Ierse Seán Binder (27). Seán is getraind reddingsduiker en Pieter heeft ervaring als schipper. Wekenlang vingen ze op de stranden van Lesbos honderden Syrische vluchtelingen op. De vrijwilligers kregen bovendien een warm welkom van de Grieken. 5 jaar later is alles anders.

25 jaar cel

De zwemvesten en voedselpakketten hebben plaatsgemaakt voor een leger van advocaten en zelfs handboeien. Er hangt de twee een celstraf van maar liefst 25 jaar boven het hoofd. De lijst van aanklachten is enorm. Pieter en Seán worden verdacht van onder andere spionage, witwassen, het lid zijn van een criminele organisatie en mensensmokkel.

In 2016 reisden ze af naar het Griekse eiland Lesbos om een helpende hand te bieden tijdens het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis, nu worden ze er vervolgd.

'Wet niet overtreden'

"Wat wij deden, ik en mijn medebeklaagden, wij zaten 's nachts op het strand en keken uit naar bootjes. Als er bootjes kwamen, dan hielpen we de mensen die totaal verkleumd waren. Er waren zwangere vrouwen bij en kinderen. Allemaal hele bange mensen."

"Die hielpen we aan droge kleren en we gaven ze wat eten en drinken. Vervolgens belden we de Griekse kustwacht", vertelt Pieter. Volgens hem is er geen enkel bewijs dat hij en de andere hulpverleners de wet hebben overtreden.

Zwaard van Damocles

Het proces in Griekenland sleept al tijden voort. Seán heeft zelfs al meer dan 100 dagen in de cel gezeten. De zaak heeft een enorme impact op zijn leven. Hij woont in Londen, waar hij een studie rechten volgt, maar zolang er een juridische procedure tegen hem loopt kan hij niet afstuderen. "Ik heb het zwaard van Damocles boven mijn hoofd hangen. Mijn leven staat stil. Om nog niet te spreken over de enorme psychologische en financiële impact."

Hij heeft felle kritiek op het feit dat hij nu het gezicht is geworden van het Griekse beleid. "Wat zou jij doen als je iemand ziet verdrinken? Als je je hand zou uitsteken om te helpen dan pleeg je dezelfde misdaad als ik. Er is niks bijzonders aan mij. Iedereen die dit doet riskeert dezelfde vervolging. Maar ik verdwijn misschien achter de tralies."

audio-play
Bekijk hier de reportage over het verhaal van Pieter en Seán

Griekse minister: 'Wij vervolgen niet zomaar'

De Griekse minister van Immigratie, Sofia Voultepsi, is het er niet mee eens dat de mannen niets gedaan hebben. Vanachter haar statige bureau op het ministerie in Athene geeft ze commentaar op de zaak van Pieter en Seán: "Wij proberen mensensmokkel te voorkomen. Als Griekenland bevinden wij ons op de frontlinie van Europa. Als de politie of de kustwacht iets heeft gezien wat mogelijk strafbaar is, dan zal de rechter daar een oordeel over moet geven."

Van de kritiek dat hulpverleners worden gecriminaliseerd om anderen af te schrikken wil ze niets horen. "Wij vervolgen niet zomaar mensen. Dit is een vrij land. Wij vervolgen deze mensen niet omdat ze lid zijn van een hulporganisatie. Als je bent gearresteerd, dan moet je je verantwoorden voor de rechter. Zo simpel is het."

171 hulpverleners achter tralies

Niet alleen in Griekenland, maar ook in andere Europese landen lopen inmiddels vergelijkbare zaken. Vooral in Zuid-Europa loopt de teller snel hard op. In totaal dreigen nu 171 hulpverleners achter de tralies te verdwijnen. Verschillende mensenrechtenorganisaties spreken al van politiek gemotiveerde processen, waarbij er geen enkele grond is voor bewijs.

In het geval van Pieter en Seán heeft onder meer Amnesty International al opgeroepen om de rechtszaak per direct te laten vallen. "De aanklachten zijn ongefundeerd. Het is een abusievelijke interpretatie van de wet", vertelt Adriana Tidona, die namens Amnesty onderzoek doet naar het Europese migratiebeleid.

Afschrikwekkende werking

Volgens haar zit er bovendien veel meer achter. "In Europa zien we steeds meer een vijandelijke houding tegenover vluchtelingen en migranten en de mensen die ze helpen. Het criminaliseren van hulpverleners is onderdeel geworden van een groter plaatje. Het moet echt dienen als een afschrikkende werking." In de tussentijd hebben de strafzaken ook uitwerking in de praktijk. Op dit moment is er geen enkele hulp- of reddingsmissie meer actief voor de kust van Lesbos.

"Het is nu zo ver gekomen dat als er nu hier achter ons een bootje op het strand komen er maar heel weinig Griekse mensen zijn. Het zijn alleen de die-hards die het nog doen. Je loopt de kans dat je onmiddellijk gearresteerd wordt", vertelt Pieter. De rechtszaak tegen Pieter en Seán heeft opnieuw maandenlange vertraging opgelopen. De zaak is inmiddels doorverwezen naar een hogere rechtbank en zal naar verwachting in het voorjaar weer verder gaan.

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.