radio LIVE
meer NPO start

'Wat is dit voor spul?' Bezorgde Zeeuwse boeren naar de rechter om van vervuilde dijk af te komen

'Wat is dit voor spul?' Bezorgde Zeeuwse boeren naar de rechter om van vervuilde dijk af te komen
Bewoners Charles Heiszler (links) en Marnix Verbrugge voelen zich niet prettig over de dijk
Bron: EenVandaag

Uit een nieuwe dijk in de Zeeuwse Perkpolder lekken schadelijke stoffen. Bezorgde boeren in het gebied stappen naar de rechter: "Ik verbouw voedsel en ik wil dat dat veilig blijft."

Het is 2015 als vrachtwagens af en aan rijden door de Zeeuwse Perkpolder. Ze vervoeren een zwart materiaal, dat aangevoerd is per schip. Uit dat materiaal wordt een bijna 2 kilometer lange dijk gebouwd. Die is nodig omdat zo'n 75 hectare land onder water wordt gezet vanwege natuurcompensatie. De oude dijk, grenzend aan de Westerschelde, is doorgestoken, en daarvoor komt een nieuwe in de plaats.

Last van huidirritaties en luchtwegen

De omgeving zucht onder de overlast. Eigenaar Charles Heiszler van een minicamping op enkele honderden meters afstand van de dijk, kan het zich nog precies herinneren.

"Er was heel veel zwart stof en het stónk. Alsof je achter de vuilniskar aanliep. De witte was die buiten te drogen hing haalden we zwart naar binnen." Sommige omwonenden krijgen last van huidirritaties en hun luchtwegen.

Zorgen weggewuifd

"Wat is dit voor een spul?" vragen Heiszler en andere boeren en bewoners van de polder zich af. Hun zorgen worden door de werklieden ter plekke weggewuifd. Het zwarte materiaal blijkt 'thermisch gereinigde grond' (TGG) te zijn. Dat is een recyclingproduct, afkomstig uit vervuilde grond en teerhoudend asfalt.

Door dat onder hoge temperaturen te verhitten, breken schadelijke stoffen af en blijft een mengsel van 'schoon' zand en grind over dat weer kan worden toegepast onder wegen en in dijken en geluidswallen.

De dijk waar het om draait
Bron: EenVandaag
De dijk in de Perkpolder

Circulaire economie

Dat gebeurt de afgelopen jaren op grote schaal. Op zeker tientallen locaties wordt TGG gebruikt. Het past in de 'circulaire economie' waarin afvalstoffen grondstoffen worden.

Bouwers en afnemers pronken met het duurzame karakter ervan. Want door hergebruik van oude grond hoeft minder nieuw zand worden gewonnen.

Lees ook

Dode kalveren

Maar in 2016 gaan de alarmbellen rinkelen. Een boer in Bunschoten heeft het water uit een sloot naast de dijk laten onderzoeken, nadat een aantal van zijn kalveren is overleden of dood geboren. In het water zitten hoge gehalten aan fosfaten. De boer legt meteen de relatie met de werkzaamheden aan de dijk, die naast zijn land ligt. Die is net versterkt met thermisch gereinigde grond.

Als het waterschap aanvullend onderzoek laat doen, blijken nog veel meer schadelijke stoffen zich in het milieu te verspreiden, zoals zware metalen en het kankerverwekkende benzeen. Het waterschap besluit de dijk voor een bedrag van 32 miljoen euro te saneren.

Een deel van de Perkpolder van bovenaf
Bron: EenVandaag
Een deel van de Perkpolder van bovenaf

'Niet wachten met opereren'

Wacht de zeedijk in Perkpolder eenzelfde lot? Als het aan Charles Heiszler en akkerbouwer Marnix Verbrugge ligt wel. Hun land grenst direct aan de dijk. "Het is een dijk waar een gezwel inzit dat iedere dag, ieder uur, uitzaait", zegt Heiszler.

"Je kunt wel blijven wachten met opereren, maar op gegeven moment is de patiënt overleden en dan heeft het geen zin meer. Vandaar dat wij vinden dat er haast geboden is. Er moet nu eindelijk na 5 jaar eens overgegaan worden tot directe actie."

Ernstige verontreiniging

Volgens advocaat Rogier Hörchner, die vijf boeren in het gebied bijstaat, liggen er inmiddels voldoende rapporten om die actie te eisen. Zo wijst onderzoeksbureau Deltares begin dit jaar in een rapport op risico's van arseen en zware metalen als chroom en vanadium.

Stoffen die worden toeschrijven aan de gebruikte grond. Gehaltes van het giftige arseen in het grondwater liggen op sommige plekken zelfs ver boven de zogeheten 'interventiewaarde'. Wanneer die waarde bij bepaalde volumes wordt overschreden, wordt gesproken van 'ernstige bodemverontreiniging'.

Perkpolder
Bron: EenVandaag
Hier ligt de Perkpolder

Cruciale fout

Recent hebben de boeren nóg een troef in handen gekregen: een rapport dat is opgesteld door bodemdeskundige Theo Edelman. Hij werd door de rechtbank Zeeland West-Brabant benoemd als onafhankelijk expert. Zijn oordeel: deze grond had nooit in de dijk gebruikt mogen worden.

Net als in Bunschoten is de grond in Perkpolder afkomstig van Afvalstoffen Terminal Moerdijk (ATM), één van de grootste recyclingbedrijven van Nederland. Volgens Edelman, eigenaar van een bodemkundig adviesbureau en zijn halve werkzame leven betrokken bij bodemsaneringen, maakte het bedrijf een cruciale fout bij het schoonmaken van de thermisch gereinigde grond.

Vulstof niet verwijderd

Zo liet ATM na, tegen de voorschriften in, de 'vulstof' uit het asfalt te verwijderen. Deze vulstof bestaat onder meer uit 'vliegas', een restproduct uit kolencentrales.

Deze vulstof verklaart volgens Edelman voor een groot deel de milieuproblemen rond de Zeeuwse dijk. Zo bevat het zware metalen en arseen. Edelman: "Die stoffen worden ook in het grondwater gevonden. Die sijpelen uit de vliegas en gaan met het grondwater de bodem in."

Nieuwe natuur in de Perkpolder
Bron: EenVandaag
Nieuwe natuur in de Perkpolder

'Geen kolkende massa gif'

Volgens de boeren en hun advocaat zijn de conclusies van Edelman voldoende aanleiding om per direct maatregelen te eisen. De eigenaar van de dijk, Rijkswaterstaat, zit intussen met het dossier in haar maag. "De grond is geleverd onder certificaat", zegt projectmanager Eric Mostert. "Je mag ervan uitgaan dat de grond daaraan voldoet. Als je een auto koopt, ga je die ook niet eerst uit elkaar halen om te kijken of hij wel voldoet aan wat je gekocht hebt."

De optie 'saneren' ligt volgens Mostert nog altijd op tafel, maar ook andere opties worden onderzocht. "In de wet staat dat je de vervuiling moet beheersen of wegnemen. Beide opties onderzoeken we." Hij benadrukt dat er geen sprake is van 'een kolkende massa gif'. Volgens Mostert worden de normen maar op een aantal plekken in en rond de dijk overschreden.

Niet uitgesloten

Maar daar is Rijkswaterstaat te stellig in, vindt Edelman. Volgens hem is het aantal genomen grondwatermonsters nog veel te klein om gefundeerde uitspraken te doen, ook over risico's voor de volksgezondheid. "Je kunt je wel voorstellen dat het niet goed is om water dat verontreinigd is met zware metalen over landbouwgewassen te sproeien. Ik zeg niet dat dat nu gebeurt, ik zeg niet dat dat gaat gebeuren, maar het is ook niet uitgesloten."

Volgens de bodemdeskundige moet het grondwater rond de dijk intensief worden onderzocht, voordat bepaald kan worden wat er moet gebeuren. "Er is diepgaand onderzoek naar grondwaterstroming en verontreinigende stoffen nodig. Dan zal moeten blijken of er nadelige effecten zijn. En dan kan de rechter kiezen: of de dijk moet weg of de effecten worden teniet gedaan."

'Ik wil dat voedsel veilig blijft'

Rijkswaterstaat wil een nieuw onderzoek afwachten voordat er een besluit valt over wat er met de dijk gaat gebeuren. Dat moet eind dit jaar genomen worden.

Intussen blijven de boeren in de polder zich zorgen maken. "Ik ben bang dat het water ook de teeltzone inkomt en dan de gewassen vervuilt", zegt Marnix Verbrugge. "In een droge zomer gebruik ik met tientallen andere boeren de zoetwaterbel die hier ligt om de akkers te beregenen. Ik verbouw voedsel en ik wil dat dat veilig blijft."

Lees ook

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Vuurwerkverbod grote klap voor handelaren, ook voor Hans: 'Weet niet wat ik nu ga doen'

Het was lang een discussiepunt in Den Haag, maar nu komt het er hoogstwaarschijnlijk toch: een vuurwerkverbod. Voor vuurwerkhandelaren is het een grote klap, zo ook voor Hans Schram uit Castricum. "Ik dacht dat ik veilig zat voor de komende jaren."

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Kun je jongeren digitaal beschermen door al hun gegevens te wissen? 'Niet hoe het internet werkt'

Kun je jongeren digitaal beschermen door al hun gegevens te wissen? 'Niet hoe het internet werkt'
De populaire videoapp TikTok op een smartphone
Bron: ANP

NSC en ChristenUnie pleiten voor een zogenaamde rode knop om jongeren digitaal beter te beschermen. Waarmee met één druk op de knop, al jouw online gegevens in één keer worden verwijderd. De vraag is of dat gaat werken.

Jongeren moeten beter beschermd worden op het internet. Dat is de boodschap die Don Ceder van de ChristenUnie en Jesse Six Dijkstra van NSC aan de Tweede Kamer duidelijk willen maken. "Voordat je achttien bent, zijn er verschillende online profielen van je gemaakt."

Cookies slaan alles op

"Onze persoonlijke gegevens worden opgeslagen door cookies', zegt Lotje Beek, beleidsadviseur bij Bits of Freedom. "Cookies zijn een soort bestandjes die op een website zitten, en vervolgens vanaf de website terug gaan naar je computer'', legt ze uit. "Hierdoor houden ze bij wat jij online doet, op welke dingen je klikt, en voor hoelang."

"Deze informatie wordt vervolgens opgeslagen door bedrijven zoals Meta en Google. Op basis hiervan schetsen ze jouw persoonlijk profiel", vervolgt Beek. "Ze weten hierdoor precies welke boodschap ze aan jou kunnen meegeven, bijvoorbeeld om iets te kopen op het internet. Hierdoor verlies je de autonomie."

Bekijk ook

Persoonlijke online profiel

"Middels een online profiel kunnen bedrijven jou opdelen in bepaalde categorieën", vertelt cyberexpert Dave Maasland. "Bijvoorbeeld op interessegebied, leeftijdscategorie en of je man of vrouw bent. Dat kan heel gedetailleerd gaan."

"Maar dat gebeurt niet alleen via cookies", maakt hij duidelijk. "Ook je mobiele apparaat slaat informatie op. Het belangrijkst is dat mensen beseffen dat als je digitale voetsporen achterlaat, je snel persoonlijke informatie vrijgeeft."

Kansongelijkheid voor jongeren

Volgens NSC en ChristenUnie kunnen digitale profielen negatieve gevolgen hebben en leiden tot kansenongelijkheid. Ook beleidsadviseur Beek kan zich hierin vinden. "Vacatures voor mannelijke beroepen worden voor 90 procent vaker aan mannen laten zien, blijkt uit onderzoek van het College van de Rechten voor de Mens. Vrouwen zien weer vaker vacatures voor kappersopleidingen, waardoor zij vacatures als monteurs bijvoorbeeld missen. Dit levert minder kansen op en verdeelt de samenleving."

Ook cybersecurity-expert Maasland ziet problemen. "Als eenmaal iets op het internet staat, zal deze informatie niet snel verdwijnen. Bijvoorbeeld fanatieke berichten over je voetbalclub, of een boze reactie naar een leraar, die kunnen later altijd weer opduiken. Tijdens een ruzie of een sollicitatie bijvoorbeeld," legt hij uit.

Bekijk ook

'Niet hoe het internet werkt'

Precies hier zit volgens Maasland ook de crux. "De informatie op het internet staat altijd ergens opgeslagen, zelfs met een mooie rode knop. Hoe graag we ook een makkelijke oplossing willen, dit is niet hoe het internet werkt."

Desondanks vinden beide experts het goed dat NSC en ChristenUnie dit onderwerp onder de aandacht brengen. "Jongeren moeten beter beschermd worden op het internet, maar we moeten in deze fase vooral kijken naar de voorkant," vervolgt Maasland. "Kinderen moeten weten dat het belangrijk is om na te denken wát je plaatst op het internet. De oplossing zit in meer educatie en mediabewustzijn. Niet bij een magische knop."

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant