radio LIVE tv LIVE
meer NPO start

Waarom het bindend correctief referendum er na jarenlange discussie nu wel écht lijkt te komen

Waarom het bindend correctief referendum er na jarenlange discussie nu wel écht lijkt te komen
Het laatste landelijke referendum dat in Nederland werd gehouden was in 2018, over de zogenoemde 'sleepwet'
Bron: ANP

Wat jarenlang onhaalbaar leek, komt nu toch in zicht: het bindend correctief referendum. Het voorstel om burgers via een referendum aangenomen wetten terug te laten draaien, lijkt vandaag in de Tweede Kamer af te koersen op een ruime meerderheid.

"Het is een handrem van de bevolking om een wet die hier is aangenomen terug te draaien", zegt SP-fractievoorzitter Jimmy Dijk. Zijn partij nam tijdens de vorige kabinetsperiode al het initiatief voor het bindend correctief referendum. Volgens hem is dit een manier zodat mensen meer vertrouwen krijgen in de politiek.

Meer betrokken bij politiek

"We zien eigenlijk al heel lang dat het vertrouwen in de politiek minder wordt. Dan is het goed mensen meer te betrekken bij de politiek", legt Dijk uit. Zijn partijgenoot en voormalig Tweede Kamerlid Ronald van Raak slaagde er zo'n 4 jaar geleden net niet in om het voorstel door beide Kamers te loodsen.

Het grote voordeel van een bindend correctief referendum is volgens de SP-fractievoorzitter dat beslissingen die niet gedragen worden door 'de meerderheid van het volk' teruggedraaid kunnen worden. "Op die manier krijg je ook een brede discussie in de samenleving over een thema."

Bekijk ook

Sluiting verzorgingstehuizen

Een goed voorbeeld waar een bindend correctief referendum over gevoerd had kunnen worden is volgens Dijk de sluiting van de verzorgingstehuizen in Nederland. Zo'n 10 jaar geleden besloot het kabinet-Rutte II te bezuinigen op de ouderenzorg door de verzorgingstehuizen te sluiten.

Ouderen moesten langer thuis wonen en samen met een wijkverpleegkundige bekijken welke zorg nodig zou zijn. "Daar was een meerderheid van de bevolking tegen", blikt de SP-fractievoorzitter terug. Hij denkt dan ook dat de plannen destijds zouden zijn teruggedraaid als er een bindend correctief referendum over was gehouden.

info

Hoe wordt het bindend correctief referendum ingevoerd?

Het bindend correctief referendum wordt ingevoerd via een wijziging van de Grondwet. Om die reden moeten beide Kamers twee keer, met daartussen verkiezingen, voor het voorstel stemmen. Voor de laatste verkiezingen is dat al een keer gelukt. En nu lijkt ook de benodigde tweederde meerderheid in beide Kamers na de verkiezingen binnen handbereik.

Het idee achter een bindend correctief referendum is eenvoudig. Na het aannemen van een wet door het parlement krijgen burgers de mogelijkheid om die wet te verwerpen. Is een meerderheid tegen, dan wordt de wet niet ingevoerd. Alleen over de Grondwet, internationale verdragen, belastingen en het koningshuis kan niet gestemd worden.

Ook meerderheid in Eerste Kamer?

Dijk heeft 'heel goede verwachtingen' dat er 'weer een volle meerderheid' in de Tweede Kamer is voor het bindend correctief referendum. "Want we hebben het ook teruggezien in het regeerprogramma en we weten dat de partijen die de vorige keer voor waren, nu groter zijn dan de vorige keer. En toen ging het ook ruim door de Tweede Kamer." Daar koerst het voorstel inderdaad af op een ruime meerderheid van ruim 100 zetels, als voorstanders, zoals PVV, GroenLinks-PvdA, D66 en BBB, opnieuw voor stemmen.

Iets spannender wordt het in de tweede lezing in de Eerste Kamer, waarbij de Senaat het wetsvoorstel opnieuw behandelt. Daar ligt een tweederde meerderheid binnen bereik, maar is de marge krapper. De voorwaarde is dat de BBB voor stemt. Bij de vorige lezing hebben ze aangegeven kritisch naar het voorstel te kijken.

'Referendum als noodrem'

Hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Amsterdam Tom van der Meer legt uit wat het nut is als het bindend correctief referendum wordt ingevoerd. "Het kan zo zijn dat er meerderheden ontstaan in de Tweede Kamer voor beleid waar kiezers het eigenlijk helemaal niet mee eens zijn."

Volgens hem is wiskundig zelfs uitgerekend dat er in een democratie als de onze altijd meerderheden ontstaan voor voorstellen die niet een meerderheid hebben onder het volk. "Dan moet er een soort van noodrem mogelijk zijn. Dat is het bindend correctief referendum."

Bekijk ook

Democratie van deze tijd

Van der Meer maakte in 2018 deel uit van een staatscommissie die het parlementair stelsel onderzocht. Die deed onder leiding van Johan Remkes een reeks voorstellen om de democratie weer bij de tijd te krijgen. Naast een gekozen formateur en een aangepaste rol voor de Eerste Kamer stelden ze ook voor om een bindend correctief referendum in te voeren.

"Een bindend correctief referendum betekent dat het alleen maar wetten kan wegstemmen die door de Tweede en Eerste Kamer recent zijn aangenomen", zegt Van der Meer. "En het moet door burgers geïnitieerd worden, niet door de politiek. Want dat laatste maakt je heel kwetsbaar voor politiek opportunisme, zoals bijvoorbeeld bij het Brexit-referendum en internationale verdragen en belastingwetten."

Tientallen jaren discussie

De discussie over het bindend correctief referendum wordt al tientallen jaren gevoerd in de Nederlandse politiek. SP en D66 deden eerder al tevergeefs pogingen het referendum in te voeren. In 1999 leek dat bijna te gebeuren, maar door een onverwachte tegenstem in de Eerste Kamer van VVD-senator Hans Wiegel ging het hele feest niet door. Het moment staat sindsdien te boek als de 'Nacht van Wiegel'.

Wel zijn er in de jaren daarna verschillende raadgevende referenda gehouden. Zo stemde Nederland in 2005 massaal tegen de Europese Grondwet. Ook het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne (in 2016) en de inlichtingenwet (in 2018) werden weggestemd. Maar politiek Den Haag hoefde zich er niet aan te houden omdat die referenda niet bindend waren.

Bekijk ook

VVD kritisch op referendum

Het kabinet-Rutte III schafte uiteindelijk het raadgevend referendum weer af. Toenmalig premier Mark Rutte zei in gesprek met EenVandaag geen begrip te hebben voor mensen die op deze manier mee kunnen beslissen. "Spelshows op tv zijn ook leuk en kantklossen is ook leuk, maar uiteindelijk gaat het toch om serieuze dingen."

Die kritiek heeft de VVD nog altijd. "Met een referendum ga je soms heel complexe materie versimpelen tot een simpel 'ja' of 'nee'", zegt VVD-Kamerlid Silvio Erkens. "Volgens mij kan de kiezer bij de stembus beslissen wat ze vonden van het beleid en niet via referenda tussendoor."

Belangengroepen

Volgens Erkens bestaat het risico dat belangengroepen referenda kapen. "Dat is ook niet in het belang van een groot deel van de burgers van Nederland, want veel besluiten die je moet nemen zijn misschien goed voor de hele grote groep in Nederland. Dan wil je niet dat een kleine meerderheid zo'n besluit kan terugdraaien."

Het is nog onduidelijk hoe het bindend referendum er precies uit gaat zien. De exacte invulling moet namelijk worden uitgewerkt in de zogeheten 'uitwerkingswet'. Die wet moet niet alleen gaan bepalen welke onderwerpen geschikt zouden zijn voor een referendum, maar ook hoeveel kiezers uiteindelijk moeten opkomen om het referendum geldig te laten zijn. Daar wordt in een later stadium pas over gesproken.

Waarom het bindend correctief referendum er na jarenlange discussie nu wel écht lijkt te komen

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

De regels rond euthanasie: waarom verzoeken vaak worden afgewezen

In 2024 kozen bijna 10.000 Nederlanders voor euthanasie, 10 procent meer dan in een jaar eerder. Toch zitten er strenge voorwaarden aan verbonden. In deze video leggen we uit hoe het proces precies werkt en waarom veel verzoeken afgewezen worden.

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Met stadsmarinier Wieke terug naar Rotterdamse wijk waar drie willekeurige mannen werden vermoord: 'Was echt bang voor andere slachtoffers'

Met stadsmarinier Wieke terug naar Rotterdamse wijk waar drie willekeurige mannen werden vermoord: 'Was echt bang voor andere slachtoffers'
Mensen leggen bloemen neer ter nagedachtenis aan de 81-jarige man die is neergeschoten.
Bron: ANP

Na de arrestatie van de vermoedelijke Rotterdamse serieschutter, Sendric S., reageerde de buurt opgelucht. Toch voelen sommige wijkbewoners zich na de 3 moorden nog altijd angstig, ziet de stadsmarinier. "Dat gevoel van onveiligheid gaat nog lang door."

Door 3 fatale schietpartijen in nog geen 2 weken tijd stond eind december het leven in het Rotterdamse stadsdeel IJsselmonde even stil. Uit het niets werden 3 mannen op straat neergeschoten. Het zorgde voor een uitzonderlijk advies: 'Ga bij voorkeur niet alleen naar buiten, vermijd donkere plekken.'

Meer ernstige incidenten

Stadsmarinier Wieke van de Haterd was betrokken bij het opstellen van dat advies. Een stadsmarinier is een ambtenaar die vanuit de gemeente werkt aan de veiligheid in de buurt. Van Haterd's werkterrein is IJsselmonde, waar de schietpartijen waren. Een wijk waar de afgelopen jaren het aantal ernstige incidenten is toegenomen, zegt ze.

Na de eerste schietpartij, was nog helemaal niet duidelijk wat er aan de hand was. "Wat maakt dat deze man specifiek is uitgekozen of is het toevallig?" Er werd tegelijkertijd ook onderzoek gedaan naar het wapen. "Toen is ook het tweede slachtoffer gevallen", vertelt ze. Er werden beelden vrijgegeven, maar het leidde nog niet tot de schutter. Het derde slachtoffer viel opnieuw in hetzelfde gebied. "Toen is de link gelegd: het gaat om dezelfde dader."

info

Drie moorden in twee weken

Op zaterdagavond 21 december 2024 werd rond 21:30 een zwaargewonde man (63) aangetroffen. Hij was in zijn hoofd geschoten en stierf twee dagen later. Een week later werd in de avond opnieuw iemand neergeschoten. Ook deze man (58) overleefde het niet. De politie werkte dag en nacht aan de zaak en gaf zelfs beelden vrij.

In de ochtend van 2 januari werd opnieuw op straat een gewonde, 81-jarige, man aangetroffen die later overleed. De politie loofde een tip uit van 300.000 euro en waarschuwde: 'ga bij voorkeur niet alleen naar buiten. Vermijd donkere, afgelegen plekken.'

Bekijk ook

'Er was echt gevaar'

De politie schaalde volgens Van de Haterd snel op waardoor alle capaciteit beschikbaar was om de schutter snel te pakken. "Omdat er echt gevaar was dat hij weer zou toeslaan." De gemeente en politie kwamen samen tot het advies niet alleen naar buiten te gaan. "Daar hebben we lang over getwijfeld", zegt ze. "Want uiteindelijk gaat het ook uit van een maakbaarheid dat het niet kan gebeuren."

Maar de situatie was uitzonderlijk. "Het was duidelijk wat zich in IJsselmonde afspeelde, er leek echt een verband", legt ze uit. En veel was ook onzeker. Er was veel politie, zichtbaar en onzichtbaar in de wijk. Ook was er veel aandacht voor. "Wat doet dat met zo'n verdachte? Escaleert het meer, wordt de situatie gevaarlijker? Daar moet je toch rekening mee houden."

Bewoners ondersteunen

Na het derde slachtoffer gaat het ineens snel. Er wordt een duidelijke foto vrijgegeven en na een klopjacht kan de politie hem inrekenen. Beelden van de inval circuleren al snel via social media, het gaat om een flat in de buurt van de schietpartijen. De 24-jarige Sendric S. werd er aangehouden, die niet officieel woont in het gebouw. De opluchting is groot. "Omdat je echt bang bent dat er nog andere slachtoffers gaan vallen."

De strafzaak tegen S. begint, over een motief is niets bekend. Wijkmarinier Van de Haterd is nog erg bezig met het organiseren van de nazorg in de wijk. "Het effect van dat gevoel van onveiligheid dat gaat heel lang door", vertelt ze. "We zijn met z'n allen druk bezig om te kijken wat we kunnen doen om de bewoners hierin te ondersteunen".

Bekijk ook

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant