radio LIVE tv LIVE
meer NPO start

Kringloopboeren Schiermonnikoog hebben eigen oplossing stikstofprobleem, maar Brussel gooit roet in het eten

Kringloopboeren Schiermonnikoog hebben eigen oplossing stikstofprobleem, maar Brussel gooit roet in het eten
Ludie van der Bijl, veehouder op Schiermonnikoog
Bron: EenVandaag

Op Schiermonnikoog lijkt een oplossing voor het stikstofprobleem in zicht: zeven boeren verkleinen vrijwillig hun veestapel en vullen hun inkomen op een andere manier aan. Maar Brusselse regels leiden al jaren tot uitstel en mogelijk zelfs tot afstel.

Ludie van der Bijl is al meer dan 30 jaar veehouder op Schiermonnikoog. Hij heeft zo'n vijftig melkkoeien. Zijn bedrijf ligt pal naast het duingebied van het eiland. En die duinen hebben de status Natura2000, kwetsbare natuur dus. Ook op Schiermonnikoog is die natuur overbelast met stikstof. Daarom zou een van de zeven veehouders op het eiland het bedrijf moeten beëindigen.

Oplossing voor stikstof

Maar geen van de boeren op Schier wil stoppen. Ze hebben een eigen oplossing bedacht, zodat ze alle zeven kunnen doorgaan met hun bedrijf. Hun idee wordt door iedereen omarmd, ook door de provincie Friesland en de minister van Landbouw. Maar nu het op betalen aankomt, lijkt de overheid niet thuis te geven.

"Daar balen we stevig van", zegt veehouder Ludie van der Bijl, hij is woordvoerder namens de zeven boeren op Schiermonnikoog. "Op een gegeven moment moet de overheid verantwoordelijkheid nemen, dat blijkt lastig."

De stolpboerderij van Ludie van der Bijl met rechts zijn schuren op Schiermonnikoog
Bron: EenVandaag
Boerenbedrijf op Schiermonnikoog

Eigen kaasbedrijf

De boeren willen overstappen op kringlooplandbouw om de schade te beperken. Daarnaast willen de veehouders op Schiermonnikoog samen 35 procent van hun koeien inleveren. Dat zou betekenen dat er van de 650 koeien nog zo'n 450 koeien overblijven. Met het inleveren van die 35 procent doen ze meer dan de 20 procent reductie die eigenlijk zou moeten.

De boeren hebben een verdienmodel bedacht waarmee ze alle zeven het hoofd boven water kunnen houden. Want van de 3 miljoen liter melk die de resterende koeien geven willen ze hun eigen kaas gaan maken. En die kaas en andere zuivel deels op Schiermonnikoog verkopen aan toeristen. De rest van de kaas zal op het vasteland aan de man moeten worden gebracht.

info

Bij kringlooplandbouw komt zo min mogelijk afval vrij, is de uitstoot van schadelijke stoffen zo klein mogelijk en worden grondstoffen en eindproducten met zo min mogelijk verliezen benut.

2 miljoen euro

De boeren rekenen erop dat ze ter overbrugging gebruik kunnen maken van de 2 miljoen euro die de provincie normaal gesproken beschikbaar stelt aan een boer die vanwege de stikstofproblematiek moet worden uitgekocht.

"Dat geld ligt op de plank bij de provincie", zegt Van der Bijl. "Er hoeft nu geen boer te worden uitgekocht, want wij gaan gezamenlijk minder dieren houden. Maar die 2 miljoen hebben we samen nodig om de eerste 5 jaar te overbruggen." De boeren op Schier gaan ervan uit dat hun kaasfabriek na 5 jaar rendabel is.

Geld komt maar niet

Het businessplan is nu bijna klaar. Voordat de boeren verder kunnen hebben ze het geld van de provincie nodig. Maar dat geld komt maar niet. Volgens de provincie kan de 2 miljoen euro niet beschikbaar worden gesteld omdat Brussel dit ziet als staatssteun. En dat is verboden.

"We zijn al 3 jaar bezig en wachten al die tijd op groen licht voor die 2 miljoen euro. Dit is een voorbeeldproject voor de rest van Nederland. Als je ziet hoe lang het hier duurt voordat de kringlooplandbouw van de grond komt, wat betekent dat dan wel niet voor andere boeren in het land die willen overschakelen? Dat gaat in mijn ogen heel lang duren", zegt Van der Bijl.

Geen gesubsidieerde hobby

De provincie is blij met het kringloopinitiatief van de boeren en zegt er alles voor over te hebben dat het op Schiermonnikoog gaat slagen. Maar het is volgens gedeputeerde Johannes Kramer uitgesloten dat de omschakeling van de boeren in zijn geheel door de Nederlandse belastingbetaler wordt betaald. "Nog los van het feit dat die 2 miljoen als staatssteun wordt gezien, is landbouw gewoon een economische activiteit en geen gesubsidieerde hobby", zegt Kramer.

Hij wil dat zuivelbedrijf FrieslandCampina, met wie de boeren een contract hebben, en de Rabobank ook een bijdrage gaan leveren aan de duurzame landbouw op het eiland. Kramer wil op korte termijn met alle partijen om tafel om tot een oplossing te komen.

De Friese gedeputeerde Kramer: "Het kan niet zo zijn dat de omslag van de landbouw compleet voor rekening komt van de belastingbetaler."

Stekker eruit

Van der Bijl ziet het niet gebeuren dat FrieslandCampina en de Rabobank gaan bijdragen. Hij rekent op de 2 miljoen euro die boeren ook elders krijgen als ze stoppen met hun bedrijf. Als dat geld niet komt is het snel gedaan met het initiatief op Schiermonnikoog, dan gaat de stekker er volgens hem uit.

"We hebben het geld nodig, we hebben know-how van anderen nodig, die doen dat niet gratis. En als het geld niet komt, dan zou het best kunnen betekenen dat we het project over 2 maanden on hold zetten, of dat we moeten stoppen", vertelt Van der Bijl.

Melkveehouder Ludie van der Bijl houdt er rekening mee dat de stekker uit het kringloopproject gaat als de 2 miljoen van de provincie er niet komt.

Intensiever boeren

Jan Willem Erisman is stikstofdeskundige bij het Louis Bolkinstituut. Dat instituut adviseert over duurzame landbouw. Erisman staat ook de boeren op Schiermonnikoog bij in hun overschakeling naar duurzame landbouw. Als het project op Schier slaagt biedt het volgens hem perspectief voor heel veel boeren.

Als het niet slaagt vreest hij dat er drie of vier boeren op het eiland overblijven die juist intensiever gaan boeren. "Voor boeren is het de vraag: hoe kan ik rondkomen als ik aan productievermindering moet gaan doen? De minister ziet dat als een kans, maar op Schier krijgen we het nog niet eens geregeld. De tijd begint wel te dringen", zegt Erisman.

info

Het ministerie van Landbouw laat weten nog een oplossing te zoeken voor de kringloopboeren op Schiermonnikoog. Het ministerie erkent dat toestemming van de Europese Commissie voor financiële steun nodig is. Gesprekken met Brussel daarover moeten nog beginnen.

Lees ook

Bekijk hier de tv-reportage.

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Terugblikken met presentator Pieter Jan Hagens, die met pensioen gaat: 'Journalistiek is veranderd, maar ikzelf ook'

Terugblikken met presentator Pieter Jan Hagens, die met pensioen gaat: 'Journalistiek is veranderd, maar ikzelf ook'
Presentator Pieter Jan Hagens tijdens zijn laatste uitzending van EenVandaag
Bron: EenVandaag

Hij was jarenlang een van de vaste gezichten van EenVandaag: Pieter Jan Hagens. Gisteren presenteerde hij het programma voor het laatst. Hij gaat met pensioen na een carrière van meer dan 40 jaar als journalist en presentator, op radio en tv.

Normaal stelt Pieter Jan de vragen, nu mochten jullie die aan hem stellen.

1. Hoe kijk je terug op je carrière?

"Ik vind dat ik een geluksvogel ben. Ik heb 43 jaar in de journalistiek gezeten en ik heb er enorm van genoten. Ik zou niet weten wat ik anders had moeten doen, er is geen vak dat ik zo leuk zou vinden als dit."

"Het leuke van met pensioen gaan is dat de oude doos wordt opengemaakt. Ik heb veel verschillende dingen kunnen doen en meegemaakt, ook buiten de journalistiek. Dat komt allemaal weer naar boven. En het gevoel dat ik steeds opnieuw krijg is: wat heerlijk dat ik dat heb kunnen doen."

2. Hoe heb je de journalistiek zien veranderen?

"De journalistiek is veranderd, maar ik ben zelf ook veranderd. Ik begon bij de VARA in de jaren 80, waar ik met stevig linkse journalisten werkte. Ik dacht: zo hoort het kennelijk. Later heb ik me daar een beetje van gedistantieerd, ik vond het te activistisch. Ik vond dat de feiten meer moesten spreken."

"In deze tijd, waarin grimmige leiders opstaan en democratische vrijheden op het spel staan, denk ik juist weer: journalisten zijn er niet alleen voor de feiten, maar ook om bepaalde ideeën te beschermen. Ideeën die het fundament vormen voor onze liberaal-democratische samenleving."

3. Wat was jouw favoriete onderwerp om te presenteren, en wat het moeilijkste interview?

"Ik heb bij Buitenhof veel bijzondere mensen aan tafel gehad, met wie ik langere gesprekken kon voeren. Ik heb veel bijzondere denkers, schrijvers en politici gesproken. Die hadden vaak iets te vertellen waar ik wel wat van opgestoken heb. Vooral de Israëlische schrijver Amos Oz maakte indruk, dat was zo'n wijze man.

"Hij maakte zulke goede opmerkingen. Dat was in 2015, de aanslagen in Parijs waren toen net geweest. Hij duidde dat terrorisme op zijn manier. Hij had het erover dat terroristen geen gevoel voor humor hebben, en dat klinkt nu heel plat, maar hij vertelde dat zo raak en mooi. En ik weet ook dat veel kijkers van die uitzending hebben genoten."

"Maar ook bij EenVandaag heb ik veel spannende dingen gedaan. Ik denk meteen aan de verkiezingsdebatten. Het debat in 2023, waaruit het huidige kabinet is voortgekomen, is een van de betere debatten die ik heb geleid. Maar tegelijkertijd waren die debatten een van de moeilijkste dingen die ik heb gedaan, dat is een hele opgave."

"Het is fijn dat je dan eindeloos met collega's kan brainstormen over wat de beste opzet is. En dat je de spanning deelt: tijdens het debat hoorde ik dan de eindredacteur in mijn oortje, die net zo zenuwachtig was. Dit delen met collega's ga ik het meeste missen aan het werk. Want ook als je geen beste vrienden bent, maken ze toch een groot deel uit van je sociale leven."

Bekijk ook

4. Welke peiling had de meest verrassende uitslag voor jou?

"Ik heb niet zo'n goed geheugen voor peilingen, moet ik eerlijk zeggen. Het Opiniepanel is natuurlijk een heel goed gereedschap van EenVandaag. Maar als ik in de studio sta, ben ik bezig met het gesprek dat ik voer met de presentator van de paneluitslagen, niet met de uitslagen zelf. Ik kan die niet tegelijkertijd goed onthouden, dus weet ook niet meer welke uitslag mij het meest heeft verbaasd."

5. Hoeveel invloed heb je zelf gehad op de onderwerpen die behandeld werden? En ging dat weleens in tegen je eigen mening?

"Eigenlijk heb ik daar niet zo veel invloed op. EenVandaag is een olietanker die op koers vaart, er werkt een grote redactie. Ik kan wel meepraten en meedenken, maar ik ben geen eindredacteur. Toch heb ik zeker in interviews wel een belangrijke stem. En ook in de politieke debatten kan ik als presentator de richting van het gesprek bijsturen."

"Of de presentatie weleens tegen mijn eigen ideeën of mening in ging? Laat ik zeggen dat ik wel blij ben dat ik mezelf nu meer mag gaan uitspreken. Maar ik ben ook blij dat ik dat als journalist en presentator niet gedaan heb. Ik zou mezelf geen knip voor de neus waard vinden als ik in interviews een bepaalde politieke lijn zou voorstaan. Ik vind dat je als journalist niet te koop moet lopen met je eigen mening."

"Tegelijkertijd vind ik het gek om nu weg te gaan, omdat er zoveel gebeurt op het moment, waarvan je denkt: 'oei, waar gaat dit heen?'. In de Verenigde Staten durven wetenschappers zich niet meer uit te spreken, er zijn bezuinigingen op het hoger onderwijs, ook in Nederland. Het klimaat verandert. Daar maak ik me zorgen om. Het voelt als een grote opluchting dat ik niet geheimzinnig hoef te doen over waar ik mij zorgen om maak. Dat heb ik gemist de afgelopen jaren."

"Ik heb niet de illusie dat ik daar in mijn eentje iets aan kan doen. Maar alles wat journalisten, maar ook burgers doen, is op dit terrein van belang. Wat ik daarom ook ga doen is als burger mezelf meer uitspreken. Dat kan nu ook, in ben journalist af. Misschien sluit ik me wel aan bij een politieke partij. Ik weet nog niet welke, maar ik ga het wel doen. Niet als politicus, maar gewoon als burger."

6. Wat ben je van plan om te gaan doen tijdens je pensioen?

"Ik ga eerst zeilen met mijn vrouw, een paar maanden weg. En daarna wil ik graag dingetjes doen waar ik tot nu toe niet aan toe kwam, zoals een houten bootje maken waar mijn kleinzoon in kan leren zeilen. Dat ben ik zeker van plan."

"Het is sowieso goed om weer eens met een frisse blik de wereld in te kijken, want er komt voor het werk ongetwijfeld iets anders moois in de plaats. Aan de andere kant: ik stop weliswaar met de vaste dingen, maar ik blijf nog steeds graag interviews en debatten leiden, voice-overs inspreken, misschien invallen bij een radio-uitzending. Dus als iemand ergens ziek is, weet me te vinden."

info

EenVandaag Vraagt

Bij EenVandaag heb je de mogelijkheid om vragen en ideeën in te sturen. Dat kan altijd in onze chat, of je kunt meedoen aan de gerichte EenVandaag Vraagt-oproepen die wij zo'n twee keer per week plaatsen in de Peiling-app. De Peiling-app is gratis te downloaden in de App Store of Play Store.

7. Hoe hoop je dat de journalistiek er de komende jaren uit gaat zien?

"Ik hoop dat de journalistiek zich opstelt als beschermer van de waarden waar wij allemaal op drijven, zoals gelijkheid, vrede, rechtvaardigheid en verdraagzaamheid. Al die dingen zijn zo belangrijk in onze democratische samenleving, en ik hoop dat journalisten daaraan meewerken. Elke journalist is op dit terrein van belang."

"Ik denk dat de meeste journalisten dit ook zo zien, sowieso al mijn collega's hier bij EenVandaag. Ik ben er trots op dat alle collega's zich ervan bewust zijn dat we een rubriek zijn die dicht bij de mens wil staan, waar de onderwerpen die we brengen echt relevant zijn, en waarin tegelijkertijd de feiten heilig zijn. Juist in deze tijd waarin onverdraagzaamheid en angst toenemen, denk ik dat het belangrijk is dat er programma's zoals EenVandaag zijn."

Presentator Pieter Jan Hagens neemt in EenVandaag afscheid van de kijkers

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Door oorlogsdreiging stappen landen uit ontwapeningsverdragen: 'Internationale spelregels staan onder druk'

Wereldwijd liggen er miljoenen landmijnen onder de grond. Hierdoor vallen er jaarlijks honderden slachtoffers. Om dit te stoppen werd in een verdrag afgesproken dat het wapen de wereld uit moest. Maar nu de spanningen toenemen, trekken landen zich terug.

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant