tv LIVE radio LIVE tv LIVE
meer NPO start

Hoe ver kunnen ze vliegen? En andere vragen beantwoord over militaire drones die Nederland voor Oekraïne gaat maken

Hoe ver kunnen ze vliegen? En andere vragen beantwoord over militaire drones die Nederland voor Oekraïne gaat maken
Bron: ANP

Defensie trekt 400 miljoen euro uit voor de productie van geavanceerde drones voor Oekraïne. Die zouden essentieel zijn in het snel veranderende slagveld. We vroegen wat jullie wilden weten over militaire drones.

Jullie vragen worden beantwoord door projectleider Humanitaire Ontwapening bij PAX Wim Zwijnenburg en defensiespecialist Peter Wijninga van het Haags Centrum voor Strategische Studies.

1. Hoe lang en hoe ver kan een geavanceerde drone vliegen?

We weten nog niet precies welke drones Nederland gaat produceren, begint Zwijnenburg. "Er zijn verschillende soorten militaire drones, die je zou kunnen onderverdelen in drie categorieën. Uit persberichten van het ministerie van Defensie blijkt dat Nederland waarschijnlijk drones zal produceren van de categorie: kleine tactische drones."

"Dit zijn kleine, geavanceerde types die relatief laag kunnen vliegen en middellange afstanden kunnen afleggen, tussen de 25 en 200 kilometer. Dit kunnen drones zijn die voor verkenning worden gebruikt, maar ze kunnen ook met bommen worden uitgerust en een doelwit aanvallen door een bom te laten vallen of door er met een explosieve lading tegen aan te vliegen. Die laatste worden ook wel kamikaze-drones genoemd."

Hiernaast heb je de Medium Altitude Long Endurance-drones. "Dat is bijvoorbeeld de MQ-9 Reaper, een onbemand verkenningsvliegtuig dat nu ook al in de Nederlandse luchtmacht vliegt. Deze drones beschikken over geavanceerde camera's en kunnen bewapend worden met raketten. In totaal kunnen ze 24 uur in de lucht blijven en een paar duizend kilometer afleggen", vertelt Zwijnenburg.

"En dan heb je nog de High Altitude Long Endurance-drones, die kunnen nog langer in de lucht blijven en heel hoog vliegen. Deze geavanceerde grote drones vliegen voornamelijk voor Amerika en kosten zo'n 100 miljoen per stuk."

Bekijk ook

2. Hoe groot is de vuurkracht van de drones?

Dit verschilt per type drone, zegt Zwijnenburg. "Er zijn drones waar je een granaat, bom of andere explosieve lading onder kunt hangen. Maar die drones kun je niet al te zwaar beladen met zo'n explosieve lading, vaak ongeveer 1 tot 5 kilo."

"Want", legt hij uit, "hoe zwaarder de drone, hoe meer energie het kost om die in de lucht te houden, en dus hoe korter de afstand is die de drone kan afleggen." Zo kunnen volgens hem de grotere kamikaze-drones die Oekraïne inzet in Rusland daarentegen 20 kilogram aan explosieven meenemen over lange afstanden.

Deze drones zijn effectief om met relatief weinig lading toch een grote ontploffing te veroorzaken. "Daarom worden ze ook veel gebruikt door Oekraïne om aanvallen uit te voeren op Russische oorlogsinstallaties zoals munitieopslagplaatsen en olietanks", weet Zwijnenburg.

Wat vervolgens het bereik en de vuurkracht is van zo'n drone met 20 kilogram aan explosieve lading, verschilt weer per geval.

3. Waar worden deze drones gestationeerd?

In Oekraïne worden drones veelal vlak langs het front gestationeerd, vertelt defensiespecialist Wijninga. "Juist omdat het bereik van kleine drones niet zo groot is, moeten militairen dicht bij het front opereren. Je ziet dan ook teams die zich met een auto naar het front verplaatsen, daar hun missie uitvoeren, de boel weer inpakken en wegtrekken van het front om zich veilig te stellen."

Om gerichter te schieten op de tegenstander, worden drones ook ingezet in loopgraven. "Een drone kan helpen om even over de volgende heuvel te kijken om de positie te bepalen van de tegenstander. Vervolgens geven ze de coördinaten door aan de artillerie." Volgens Wijninga worden zowel aan de Oekraïense kant als aan de Russische kant op deze manier tienduizenden drones gebruikt.

In Nederland zijn op dit moment militaire drones van het type MQ-9 Reaper gestationeerd op de vliegbasis in Leeuwarden, vertelt Wijninga. "Ook hebben we een paar op Curaçao staan, die worden daar ook gebruikt voor niet-militaire doeleinden zoals het opsporen van drugstransporten."

Bekijk ook

info

Productie van extra drones in Nederland

Waar de productie van drones gaat plaatsvinden in Nederland kan het ministerie van Defensie nog niet zeggen. Een woordvoerder gaf aan dat de drones voor de helft in elkaar gezet zullen worden door Nederlandse bedrijven, maar omwille van operationele veiligheid doet het ministerie hier verder geen uitspraken over.

4. Kan een militaire drone een doelwit met gsm-verbinding altijd raken?

Als een drone afvliegt op een doelwit met gsm-verbinding, dan betekent dat niet vanzelfsprekend dat het doelwit ook wordt geraakt. "Voor drones die worden bestuurd met een virtual reality-bril, waarbij de bestuurder meekijkt door de camera van de drone, is er een voortdurende verbinding nodig tussen de bestuurder en de drone", weet Wijninga.

"Die verbinding kan verstoord worden en dan is de bestuurder de drone kwijt. Er wordt daarom voortdurend nagedacht om drones minder afhankelijk te maken van die stuursignalen", voegt hij toe.

Bovendien worden niet alle drones zo geprogrammeerd dat ze op een gsm-signaal afvliegen. "Je kunt ook een coördinaat programmeren in het navigatiesysteem van een onbemand vliegtuigje."

Hij geeft een voorbeeld: 2 weken geleden viel Oekraïne twee Russische munitiedepots aan met drones. "Waarschijnlijk heeft Oekraïne toen met satellietfoto's de coördinatie bepaald, waarna de drone naar die coördinaat vloog en erbovenop klapte. Een doelwit hoeft dus geen zendinstallatie te zijn, en een drone kan ook vliegen naar een doelwit dat geen gsm-signaal uitstraalt", legt hij uit.

Bekijk ook

info

EenVandaag Vraagt

In dit artikel zijn antwoorden verwerkt op vragen die zijn ingestuurd via EenVandaag Vraagt. Met EenVandaag Vraagt heb je invloed op wat we maken. Wil je meedoen? Download dan de Peiling-app van EenVandaag, ga naar 'Instellingen' en zet je notificaties voor EenVandaag Vraagt aan. Je vindt de vragen en antwoorden terug bij 'Doe mee'. De Peiling-app van EenVandaag is gratis te downloaden in de App Store of Play Store.

5. Zijn alle technologische drone-innovaties straks ook beschikbaar voor particuliere drones?

Wijninga ziet de grens tussen militaire en civiele productie in de drone-industrie enorm vervagen. "Oekraïners en Russen gebruiken eigenlijk veel omgebouwde civiele drones. Dat zijn drones die je bij wijze van spreken bij de MediaMarkt kunt kopen. Het is dus zeker niet zo dat alles wat militair bedacht is ook een militaire oorsprong heeft."

"Andersom zullen er in de oorlog ook innovaties aan de militaire kant plaatsvinden, die de civiele productie weer zullen beïnvloeden. Er is een soort wisselwerking tussen civiele en militaire technologie op dit moment."

Zwijnenburg legt uit dat die wisselwerking moeilijk te reguleren is. "De moderne oorlogsvoering kent allerlei technologieën waarmee je heel dodelijke wapens kan maken, maar het is heel moeilijk om die technologieën te reguleren, want de techniek of de onderdelen op zich maken nog geen militair wapen. Dat is het gebruik ervan."

Bekijk ook

6. Mogen die drones overal filmen?

Zwijnenburg: "Vaak geldt: waar niet gevlogen mag worden, mag je ook niet filmen. Sowieso moet je je als dronebestuurder registeren, want je hebt natuurlijk kans dat een drone neerstort en misschien wel ongelukken veroorzaakt, en dan wil je kunnen achterhalen wie daarvoor verantwoordelijk was."

"Voor bestuurders die grotere drones willen vliegen, geldt dat ze bovendien een opleiding moeten volgen en een certificaat moeten halen", voegt Wijninga toe. Ook defensie is gebonden aan voorwaarden voor ze een filmopname met een drone mogen maken.

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Grote natuurbrand BIJ Ede roept vraag op: zijn we wel genoeg voorbereid op droogte? Het ligt niet alleen aan te weinig regen

Grote natuurbrand BIJ Ede roept vraag op: zijn we wel genoeg voorbereid op droogte? Het ligt niet alleen aan te weinig regen

Meerdere natuurbranden en een sproeiverbod in Brabant: het is erg droog. En dat terwijl het pas begin april is. Wapenen we ons wel goed genoeg tegen droogte? "Er is in de winter vrij veel regen gevallen, maar dat water is voor een groot deel afgevoerd."

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Publieke omroep gaat op de schop: wat gaat de kijker daarvan merken? 'Programma's verdwijnen en meer herhalingen'

Publieke omroep gaat op de schop: wat gaat de kijker daarvan merken? 'Programma's verdwijnen en meer herhalingen'
Bron: ANP

De kogel is door de kerk: de publieke omroep wordt grondig hervormd. Van de dertien omroepen blijft een handvol 'omroephuizen' over en de NTR verdwijnt, waardoor nog onduidelijk is wie programma's als Het Klokhuis en het Sinterklaasjournaal gaat maken.

Minister Eppo Bruins, die verantwoordelijk voor is mediabeleid, heeft zijn plannen vandaag in een brief naar de Tweede Kamer gestuurd. Volgens hem moet de publieke omroep beter inspelen op veranderingen in de samenleving en de opkomst van de grote techbedrijven, die de digitale media domineren. Ook wil Bruins 157 miljoen euro bezuinigen.

'Iedereen een plek geven'

"Wat we nodig hebben is een publieke omroep die beter samenwerkt, waar men met elkaar ervoor zorgt dat er meer geluid vanuit de samenleving terechtkomt in de omroepen en de programma's", zegt Bruins over het doel van zijn plannen. "Wat ik hoop is dat we over een paar jaar nog die mooie programma's zien die we nu ook zien, maar dat we merken dat iedereen een plek krijgt in het bestel."

In het huidige omroepbestel gaat dat nu niet goed, vindt de minister. Om een nieuw geluid te laten horen moet je eerst een compleet nieuwe omroep oprichten, met het daarbij minimaal 50.000 leden en een volledig nieuwe organisatie. Tussen een idee en het eerste programma zit volgens hem te veel tijd.

Vier of vijf 'omroephuizen'

Om dit te veranderen, en om kosten te besparen, moeten de huidige dertien omroepen van Bruins - als alles meezit - in 2029 opgaan in vier of vijf 'omroephuizen'. Daarmee is het bijna onvermijdelijk dat bekende omroepnamen zullen verdwijnen. In de toekomst hoeven omroepen bovendien geen leden meer te hebben en kunnen er geen nieuwe omroepen meer toetreden tot het bestel.

Maar om ervoor te zorgen dat alle geluiden die te horen zijn in de maatschappij ook daadwerkelijk een plek krijgen op televisie, radio en internet, wil de minister de omroephuizen verplichten om 'mee te bewegen met veranderende geluiden in de samenleving'. Hoe dat er in de praktijk uit moet gaan zien en wie daar toezicht op houdt, moet nog worden uitgewerkt, erkent hij.

Publieke omroep gaat grondig op de schop: wat gaat de kijker daarvan merken? 'Meer herhalingen'

Wat merkt de kijker?

Wel is het 'onvermijdelijk' dat de kijker of luisteraar iets gaan merken van de plannen, erkent de minister. Dat komt door de jaarlijkse bezuiniging van bijna 160 miljoen euro, maar ook door het verdwijnen van een omroep als de NTR. Die maakt educatieve programma's en (educatieve) jeugdprogramma's. Denk aan Het Klokhuis en het Sinterklaasjournaal, maar ook programma's als Andere Tijden.

De hervormingen van de publieke omroepen leveren volgens Bruins daarnaast niet genoeg geld op om te voorkomen dat in de toekomst ook programma's van andere omroepen op radio en televisie geschrapt zullen moeten worden.

Bekijk ook

'Meer herhalingen'

"Dit zal leiden tot meer herhalingen en minder productie", verwacht mediahistoricus en omroepdeskundige Huub Wijfjes van de Rijksuniversiteit Groningen. Ook is het volgens hem de vraag wie programma's als Het Klokhuis en het Sinterklaasjournaal - 'die breedgedragen zijn' - zal overnemen.

"De minister wil dat de educatieve taken naar andere omroepen gaan", legt hij uit. "Maar wie neemt dat soort programma's over? Of de geschiedenisprogramma's? Dat is onduidelijk."

Terug naar oude systeem

De mediahistoricus zegt dat Nederland met het nieuwe omroepbestel terugkeert naar het systeem dat voor 1968 bestond: omroepen die voor eeuwig in het bestel zitten omdat nieuwe omroepen niet kunnen en mogen toetreden.

En met het opheffen van de NTR, een zogenoemde 'taakomroep' die culturele en educatieve programma's moet uitzenden, keren we volgens Wijfjes terug naar de situatie van voor 1992. "Mijn grootste zorg is: hoe wordt de kwaliteit overeind gehouden met minder geld?"

Bekijk ook

'Eindelijk alles op de schop'

VVD-Kamerlid Claire Martens is juist tevreden dat het omroepbestel nu eindelijk op de schop gaat. Haar partij pleit al jaren voor een grondige stelselherziening omdat de publieke omroep niet meer bij de tijd zou zijn.

In het plan van minister Bruins zegt Martens grotendeels haar eigen plannen terug te zien. "Focus op waar wat ons betreft eigenlijk de publieke omroep voor is. Dus meer op journalistiek, en op het maken van culturele programma's."

Minder geld, minder kwaliteit?

Het Kamerlid zegt dat het 'een feit' is dat de publieke omroep het moet gaan doen met minder geld. "Maar dat betekent niet dat de mensen thuis daar last van gaan hebben", vertelt ze. "Wij willen al die managementlagen, al die bestuurslagen gaan afzwakken. Dus minder geld naar de publieke omroep betekent niet minder geld naar de journalistiek."

Maar volgens omroepdeskundige Wijfjes is dat nog maar de vraag: "De hervorming hinkt op twee gedachten: enerzijds bezuinigen, maar anderzijds investeren in de publieke omroep en journalistiek. Dat is moeilijk met elkaar te verenigingen."

Bekijk ook

Vragen? Stel ze!

Heb je nog vragen of wil je reageren? Stuur ons dan hier een berichtje in onze chat. Elke donderdag vertellen we in de Doe mee-nieuwsbrief wat we met alle reacties doen. Wil je die in je mail? Meld je dan hier aan.

Ook interessant