Ze lopen naakt over straat of willen van een dak springen: politieonderhandelaar Aad moet steeds vaker verwarde mensen redden

Uit cijfers die EenVandaag heeft opgevraagd bij de Nationale Politie komt een schokkend maar consistent beeld naar voren. De politie moet niet alleen vaker uitrukken bij personen met onbegrepen gedrag, maar doet ook steeds meer terwijl ze tot de tanden toe bewapend zijn. En dat terwijl agenten helemaal geen geweld tegen deze groep wil gebruiken.

Steeds meer gevallen

Waar het in 2020 nog zo was dat de Dienst Justitiële Speciale Interventies (DSI) - een zwaar bewapende eenheid binnen de politie - 83 keer per jaar ingezet werd bij verwarde mensen, stond de teller vorig jaar op 181 keer.

Politieonderhandelaar Aad Egberts, die al 20 jaar in crisissituaties optreedt, herkent het beeld. "Als wij worden ingezet als onderhandelaar dan gaat het in 90 procent van de gevallen om personen met onbegrepen gedrag. Dat is echt een groot verschil met 10 jaar geleden. Toen werden wij hoofdzakelijk ingezet bij gijzelingen en terreur. Dat is echt wezenlijk veranderd."

'Iedere seconde telt'

Samen met zijn collega's is Aad het eerste aanspreekpunt op het moment dat een persoon met onbegrepen gedrag zich in een crisissituatie bevindt. En dan telt iedere seconde, legt hij uit.

"Denk aan personen die zich barricaderen in hun huis, spullen naar buiten gooien of op daken klimmen omdat ze waanbeelden hebben en dreigen om zichzelf te pletter te springen", noemt de politieonderhandelaar als voorbeelden. "Dit komen wij geregeld tegen."

Situatie deëscaleren

Hoe moeilijk het soms ook is, het lukt Aad in bijna alle gevallen om in contact te komen met de persoon die zich in een crisissituatie bevindt. "Kijk, het gaat om situaties waar de politie bij betrokken is die voor gevaar zorgen. Voor de omgeving, maar ook voor persoon in kwestie."

"Dan werkt het beter om toch een manier te vinden om contact te maken. En een manier te vinden om de situatie te deëscaleren." Meestal begint dat met jezelf voorstellen, vertelt hij. "Ik ben ook in burger gekleed zonder wapens. We proberen ten alle tijden te voorkomen dat we in zo'n situatie geweld moeten inzetten, dat willen we echt niet."

'Tijd is belangrijk'

Aad neemt ook "echt de tijd" om contact te maken. " Tijd is een hele belangrijke factor. De emotie kan vaak heel erg hoog zitten. En wat je merkt, als je de rust bewaart en aangeeft dat je die persoon op geen enkele manier pijn wil doen, dan vlakt op een gegeven moment de scherpte van die emotie af."

Hij en zijn collega's zien dat eigenlijk bijna altijd gebeuren. "En dan slagen we er ook in om de gevaarlijke situatie te beëindigen, zonder dat we geweldsmiddelen hebben hoeven in te zetten."

Leven of dood

Een voorbeeld dat hem nog helder voor de geest staat, was de situatie van een vrouw in Den Haag die suïcidaal was. "Het ging over een mevrouw die op 15 hoog letterlijk aan de rand van een reling hing. Op zo'n moment bedenk je wel, als we nu 1 stap verkeerd zetten dan gaat het echt mis."

"Ik heb meerdere situaties gehad van personen die uit pure wanhoop wilde springen. Dan weet je wel, als dit mis gaat, dan overlijdt er iemand. Gelukkig liep het bij deze vrouw goed af en konden we haar in veiligheid brengen."

Niet altijd succesvol

Helaas lukt het soms ook niet om iemand te redden, erkent Aad. "Eén keer ben ik betrokken geweest bij een situatie waarin twee collega's in gesprek waren met een persoon die suïcidaal was. Ik stond op wat grotere afstand, maar kon wel alles zien. Deze persoon hield zich vast aan de buitenkant van een reling op een hoog flatgebouw. Uiteindelijk liet diegene zich vallen en kwam te overlijden."

Dat hakt er dan flink in, kan hij vertellen. "Dat is heel heftig, voor iedereen die er betrokken is", zegt de politieonderhandelaar. "Maar ik wil er wel echt bij zeggen dat dit de grote uitzonderingen zijn. In verreweg de meeste gevallen lukt het ons om wel contact te maken en juist dit soort ellendige gevolgen te voorkomen."

'Het zijn geen criminelen'

Want wat belangrijk is om te onthouden is dat "bij mensen met onbegrepen gedrag het in de meeste gevallen gaat om mensen die ziek zijn, om een patiënt die hulp nodig heeft. Het zijn geen criminelen die bewust handelen. Dat houd ik altijd in achterhoofd", benadrukt hij.

"En dat is ook wat ik mijn nieuwe collega's die ik opleid meegeef. Het is goed dat de politie er is in zo'n crisissituatie, maar geweld inzetten is echt het laatste redmiddel en wil je altijd voorkomen."