Veel stemmen naar vrouwen, maar gemeentebestuur blijft mannenbolwerk: dit is waarom

Uit data van de Wethoudersvereniging blijkt dat deze verhouding al jarenlang scheef is. In 2018 was een kwart van de wethouders vrouw. Bij de start van de colleges in 2022 steeg dit naar 29 procent, maar gedurende de bestuursperiode daalde het weer naar 27 procent.

Kwart is vrouw

De huidige formatie laat met exact 28 procent hetzelfde beeld zien. Ter vergelijking: in de Tweede Kamer is inmiddels meer dan 43 procent van de volksvertegenwoordigers vrouw.

"Wat politieke partijen verzaken, is de kiezer langzaam maar zeker aan het fiksen", zegt directeur Devika Partiman van Stichting Stem op een Vrouw. Via voorkeurstemmen komen er tegenwoordig meer vrouwen in de raad, maar tijdens de formatie staat die kiezer buitenspel. Want het college wordt gevormd door de lokale partijen die samen de coalitie vormen.

'Geen urgentie en transparantie'

Volgens Partiman zijn er drie oorzaken voor de stilstand. Allereerst is er volgens haar een gebrek aan urgentie. Politieke partijen zijn er bij de formatie niet bewust mee bezig en gaan ervan uit dat een gelijkmatige man-vrouwverdeling vanzelf wel goed komt.

Daarnaast heerst er geen transparante cultuur, vindt. De weg naar het wethouderschap kent veel ongeschreven regels en wordt gedomineerd door informele netwerken, waarbij vacatures zelden openbaar worden gemaakt.

Agressie tegen politici

Een derde probleem zou de toenemende agressie en intimidatie zijn in het lokaal bestuur. Lokale bestuurders liggen onder een vergrootglas, ziet ook Partiman.

Vrouwen worden volgens haar hierbij vaker, intenser en persoonlijker belaagd. De directeur van Stem op een Vrouw ziet stalking dan ook als 'een exclusief cadeau voor vrouwen'.

Aan alle eisen voldoen

Dat een gelijke verdeling wel degelijk mogelijk is, bewijzen ze in de gemeente De Ronde Venen. Hier bestaat het college van burgemeester en wethouders uit twee mannen en twee vrouwen, inclusief de burgemeester zijn de vrouwen er in de meerderheid.

Een van hen is Amber Beijer, die na 1,5 jaar als raadslid voor het CDA werd gevraagd voor het wethouderschap. Ze herkent de drempels die Partiman schetst. Bij sollicitaties denken vrouwen volgens haar vaker dat ze aan álle eisen moeten voldoen voor ze reageren, terwijl mannen die twijfel minder hebben.

'Andere cultuur nodig'

Ook werkt de toegenomen agressie volgens Beijer mee in de overweging van vrouwen zelf om niet in te stappen. "Mensen zoeken soms het gemeentehuis op met fakkels of stenen, waardoor je echt een dikke huid moet kweken voor zo'n publieke rol."

De wethouder vindt dat de sleutel uiteindelijk bij de partijen zelf ligt. Als er een wil is, dan is er volgens haar ook een weg, maar partijen moeten dan wel dúrven overschakelen naar een andere cultuur.

Hoger in andere landen

Verschillende Europese landen kiezen voor wettelijke verplichtingen voor de man-vrouwverhouding, een quotum. Frankrijk geldt daarin als koploper. Sinds 2000 zijn grotere gemeenten daar verplicht om hun wethouderslijsten strikt om en om in te richten, waardoor het aandeel vrouwelijke wethouders er inmiddels rond de 45 tot 48 procent ligt. Ook Spanje en Italië kennen wetten die bepalen dat een college voor maximaal 60 procent uit hetzelfde geslacht mag bestaan. Hierdoor is het aandeel vrouwen daar stabiel rond de 40 procent.

Stem op een Vrouw ziet zo'n verplichting wel zitten. "Je kan een quotum vanuit de overheid afdwingen of je doet het gewoon als politieke partij. Het is misschien weleens tijd om verantwoordelijkheid te nemen", zegt directeur Partiman.

Is een vrouwenquotum een goed idee? In 'Weet Wat Je Vindt' gaan een voor- en tegenstander in discussie