Tweede Kamer verdrinkt in de moties: waarom het aantal per dag blijft stijgen

Nu het nieuwe parlementaire jaar is begonnen kan de balans van het afgelopen jaar worden opgemaakt. Hiervoor analyseerde EenVandaag data van de Tweede Kamer. In 18 jaar tijd is het aantal moties per vergaderdag verdubbeld van veertien naar dertig.

Tempo indienen hoger

In het parlementaire jaar 2025-2025 dienden alle Tweede Kamerleden samen 4.570 unieke moties in. Dat is net iets minder dan het jaar ervoor, toen er 4.604 moties werden ingediend. Maar door de verkiezingen en de formatie telde de Kamer het afgelopen jaar wel twintig vergaderdagen minder.

Het tempo waarin moties werden ingediend lag dan ook hoger, waardoor er per beschikbare vergaderdag meer moties zijn ingediend. En dat past in een langere trend: over de hele onderzochte periode, tussen 2008 en 2026, steeg het aantal moties per vergaderdag met 119 procent.

'Motie-lawine'

Tweede Kamervoorzitter Thom van Campen (VVD) ziet de gevolgen in de praktijk. Elke week wordt er gestemd over pagina's vol moties. "Ik zie dat we iedere dinsdag soms 1,5 uur, zo niet langer, met elkaar bezig zijn. En begrijp me niet verkeerd: de Kamer gaat over haar eigen instrumenten, maar ik hoop wel dat de motie de tanden en de scherpte blijft houden die het behoort te hebben."

Het parlementaire jaar is nu een week onderweg en bij de eerste stemmingsdag loopt het volgens 50Plus-leider Jan Struijs alweer de spuigaten uit. Hij spreekt van een 'motie-lawine'. De lijst met 112 moties levert zijn fractie veel werk op. "Dit kost 3,5 dag voorbereiding en we hebben er nu in de fractievergadering 1,5 tot 2 uur over gedaan om alles door te nemen." Zijn conclusie: "Ik denk dat het land beter af is als wij op hoofdlijnen besturen."

Kamervoorzitter wil maatregelen

De tijd die het Kamerleden gemiddeld kost om te stemmen is de afgelopen jaren inderdaad flink gegroeid. Op de dinsdagmiddag, het vaste stemmingsmoment, duurt het stemmen nu gemiddeld 52 minuten, in 2014 was dat nog 22 minuten. Domweg omdat er meer is om over te stemmen. Gemiddeld kost een stemming al jaren dezelfde tijd: 21 seconden. Elke hoofdelijke stemming kost ruim 6 minuten.

Kamervoorzitter Van Campen wil om die reden al op korte termijn met een aantal Kamerleden om de tafel om de werkwijze van het Kamerwerk weer eens onder de loep te nemen. Hij wil bespreken hoe de Kamer met moties omgaat en welke oplossingen denkbaar zijn om het grote aantal naar beneden te krijgen.

Aantal moties terugdringen

"Het is een enorme toename", zegt ook hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Universiteit Leiden Wim Voermans. "Een verdubbeling in ieder geval van het aantal moties en een verdubbeling van de vergadertijd daarover. Het is inflatie in de moties, dus een 'motie-flatie' om het zo maar te zeggen." In 2016 deed hij voor de universiteit voor het laatst zelf een soortgelijk onderzoek, toen nam de stemtijd nog niet toe.

De trend is onmiskenbaar: meer moties, langer stemmen. Om die reden stelde een werkgroep van Kamerleden onder leiding van toenmalig SGP-leider Kees van der Staaij al in 2021 voor om - zoals hij het noemde - de 'diarree aan moties' terug te dringen. En CDA-leider Henri Bontenbal deed begin vorig jaar tevergeefs een voorstel waarbij fracties een maximaal aantal moties mogen indienen.

'Regering wordt machtiger'

In beide jaren trok de Kamer dezelfde conclusie: 'Ja, we dienen met elkaar veel moties in en ja we moeten onszelf gaan matigen.' Maar dat is tot op de dag van vandaag niet gelukt. De grote vraag is dus: waarom worden er dan zoveel moties ingediend? Krijgt de Kamer door al die moties misschien meer voor elkaar of is het een goede manier om aandacht te trekken in de (social) media?

Hoogleraar Voermans noemt meerdere oorzaken, maar wijst vooral op één belangrijke ontwikkeling: de regering wordt machtiger. Al tientallen jaren lang, zegt hij. "Meer ambtenaren, meer expertise en meer geld. Maar de Kamer blijft even groot." En daardoor wordt de slagkracht van het parlement dus relatief kleiner.

Kabinet proberen bijsturen

Ondertussen telt de Tweede Kamer maar liefst zeventien fracties, waaronder heel veel kleinere fracties. Juist voor die kleine fracties is een motie volgens hem een relatief eenvoudige manier om het kabinet bij te sturen.

Een wetswijziging of aanpassing van een begroting vraagt veel meer kennis en voorbereiding. Met een slim gekozen motie kan zelfs een kleine oppositiepartij een meerderheid achter zich krijgen, legt Voermans uit.

Kleine fracties 'motiekampioenen'

Cijfers uit het onderzoek onderschrijven de stelling dat kleine fracties zich proberen te onderscheiden. Als je berekent hoeveel moties er gemiddeld per zetel worden ingediend, dan zijn het de kleine fracties die het meest gebruikmaken van dit politieke instrument.

Zo voeren oppositiepartijen SP en DENK - beide fracties tellen 3 Kamerleden - de lijst aan. Daarna volgen Volt (1 zetel), ChristenUnie (3 zetels) en BBB (3 zetels). De drie coalitiepartijen (D66, VVD en CDA) staan daarentegen onderaan de lijst.

Politieke profilering

Voermans erkent ook dat politieke marketing en profilering een grote rol spelen voor partijen. Partijen gebruiken vaker de uitslagen van stemmingen om andere partijen de maat te nemen of soms onterecht op een bepaalde manier neer te zetten. "Dat is heel vervelend en naar, ook voor de verhoudingen in de Tweede Kamer om dat op die manier te doen."

Dat Kamerleden zich profileren door moties in te dienen, dat vindt Kamervoorzitter Van Campen geen probleem. "Je vertegenwoordigt mensen in de samenleving, dus je wilt laten zien waar je staat. Maar je ziet wel dat het leidt tot een grote toename van het aantal moties."

Tegen 'treitermoties' stemmen

Maar dit soort politieke profilering is voor de fractie van het CDA inmiddels wel een reden om standaard tegen moties te stemmen die bedoeld zijn om andere fracties klem te zetten.

In het debat over zijn quotumvoorstel zei fractieleider Bontenbal daar vorig jaar het volgende over: "Een voorbeeld: 'Spreek uit dat racisme verboden moet worden.' Racisme is verboden, dus een tegenstem zegt niets. Maar een fractie wil nogal eens op X concluderen: 'Zie je wel, fractie Y wil racisme niet veroordelen! Fout!' Het zijn dus meestal 'treitermoties'."

'Bontenbal-quotum'

Bontenbal vindt dat de stortvloed aan moties het instrument uitholt. Veel moties zijn volgens hem overbodig, onuitvoerbaar of niet financieel gedekt. Ze kosten de Kamer en ministeries veel tijd, terwijl Kamerleden die tijd beter aan goede wetgeving kunnen besteden.

"Een heel groot gedeelte van de moties verandert bijna niks aan het beleid of is groetjes doen aan de achterban", zegt hij. De CDA-leider gaat daarom opnieuw voorstellen het aantal moties te beperken. Zijn eerdere plan wordt waarschijnlijk eenvoudiger: maximaal twee moties per fractie tijdens een tweeminutendebat.

Zelfdiscipline opbrengen?

Maar volgens hoogleraar Voermans wil Bontenbal iets dat niet mag. "Als je de moties zou beperken, beperk je het aantal onderwerpen wat aangedragen kan worden voor de plenaire vergadering. En dat mag niet volgens de Grondwet." Daarnaast, werpt Voermans tegen: het stijgende aantal moties kan ook wijzen op een Kamer die zich kritischer opstelt tegenover de regering.

En dus lijkt het uiteindelijk uit te komen op zelfdiscipline van de Kamer om het aantal moties in toom te houden. Kamervoorzitter Van Campen zegt dat het gesprek hierover op gang moet worden gebracht. "Uiteindelijk moet het vanuit de Kamer zelf komen. Ik kan het niet afdwingen en ik wil het ook niet afdwingen."