Online waakhonden

Het is moeilijk voor gewone stervelingen zoals wij om in te kunnen schatten wat er in een negatief tv-spotje waar is aan een beschuldiging, of wat er een heel klein beetje wordt opgepoetst of uitgedeukt. Soms hoor je een aanval op de ene of de andere kandidaat en dan denk je: het kan toch niet waar zijn?

Kom er maar in, internet. Journalisten en wetenschappers doen nog steeds wat ze moeten doen: feiten checken. Vroeger las je een paar dagen nadat er een negatief spotje was uitgezonden op pagina veertig van de krant dat kandidaat x toch wel heel vrij was omgegaan met de werkelijkheid. Tegenwoordig surf je naar een paar websites die gespecialiseerd zijn in het checken van feiten en je weet soms binnen een dag na uitzending van het filmpje of de makers zich een beetje hebben uitgeleefd of dat ze een punt hebben. Ga bijvoorbeeld eens naar Politifact.com (van de St. Petersburg Times en CQ) of Factcheck.org (van de Annenberg Public Policy Center van de University of Pennsylvania). Politifact.com heeft de Truth-O-Meter, waarin alle uitspraken van kandidaten langs de waarheidsmeetlat worden gelegd. Erg handig als je twijfelt over een uitspraak in deze toch al zo woordrijke presidentscampagne.

En de sites zijn doorgaans grondig. Factcheck.org ontleedt spotjes, zelfs die van relevante Congresraces, tot op het bot. Elke bewering wordt onderzocht en gewogen. Zo wordt een spotje behandeld waarin Hillary Clinton haar opponent Barack Obama aanvalt. In het spotje is Obama donkerder dan hij in werkelijkheid is. Schande! Racisme! Factcheck.org laat zien dat de ergernis is gebaseerd op de YouTube-versie van het spotje en dat Obama in het spotje op tv veel lichter is. Bovendien zijn alle beelden in het spotje donkerder (dat schijnt bij aanvalsspotjes vaker te gebeuren), dus ook Hillary Clinton zelf.

Bij Politifact.com kan je per kandidaat kijken wat er waar is van hun meest recente uitspraken. En zowel Obama als Clinton als John McCain spreken wel eens de waarheid, de halfwaarheid en uit hun nek. En dat zal deze campagne niet veranderen. Maar de Amerikaanse kiezer, en wij dus ook, weten veel sneller of een spotje geloofwaardig is of niet. Zodat iedereen die dat wil, een eigen oordeel kan vellen.

Ik mag graag op de rem trappen als er weer eens gejubeld wordt over de verworvenheden van het internet, maar diensten als Politifact en Factcheck zijn waardevol en zouden er zonder dat internet niet zijn. Hebben we zoiets eigenlijk in Nederland?

Historicus Marc van Gestel schrijft sinds 2003 elke werkdag zijn weblog over de Amerikaanse presidentsverkiezingen vol: www.amerikalog.com