Nationaal coördinator over racisme bij UWV: 'Dit is een schandvlek en strafbaar'

Racisme, discriminatie en etnisch profileren zijn onderdeel van de cultuur bij de afdeling handhaving van het UWV. Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag en AD. In vertrouwelijke documenten en uit gesprekken met (oud-)medewerkers blijkt dit al jaren te spelen. Signalen worden afgezwakt en niet serieus genomen.

Pijnlijk

"Dit doet me gewoon pijn om te zien dat zo'n belangrijke organisatie voor de samenleving zowel op de werkvloer als richting cliënten racisme en discriminatie laat zien", zegt Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) Rabin Baldewsingh.

In een werkinstructie van de afdeling handhaving zit een bijlage met fraude-indicatoren. Die lijst kan gebruikt worden om te bepalen of een onderzoek gestart moet worden naar een cliënt. Een van de kenmerken op de lijst is het 'land van herkomst' van de aanvrager. Dat mag volgens de coördinator niet. Ook zwangere vrouwen moeten het ontgelden. Als zij minder dan zes maanden voor de geboorte van hun kind in dienst zijn gegaan, wordt ook dat gezien als risico.

Etnisch profileren

"Hoe kun je het nou in je hoofd halen om bij zo'n belangrijke organisatie registratierichtlijnen aan je personeel te geven op basis waarvan mensen uitgesloten worden of anders behandeld worden als het gaat om die dienstverlening? Dan spreek je gewoon van etnisch profileren. Daar ben ik echt geschokt over. Dit is echt een schandvlek."

Het UWV zegt in de praktijk nooit het land van herkomst te hebben gebruikt in de selectie voor onderzoeken. Maar dat gelooft de NCDR niet. "Waarom maak je een lijst? Waarom bied je je lijst aan, aan je personeel? Blijkbaar dus om conform te handelen, toch? Dus kijk, of er nou gehandeld is of niet gehandeld is, er ligt daar een lijst. En ik vind dat al een kwalijke zaak."

Strafbaar

"Dit soort lijsten mogen niet meer bestaan. Dat hebben we toch geleerd van het toeslagenschandaal? Hebben we dat werkelijk geleerd? UWV blijkbaar niet. Dit is gewoon strafbaar in ons land."

Ook op de werkvloer kwamen medewerkers regelmatig discriminatie tegen. Zo noemen meerdere voormalig werknemers voorbeelden van opmerkingen als: "De oplossing is niet handhaven, de oplossing is alle Marokkanen het land uittrappen."

'Puur racisme'

De discriminerende opmerkingen schokken zelfs de NCDR. "Puur racisme. En dit is zo pijnlijk en eigenlijk word ik hier heel erg kwaad over. Dat wij, dat ik, dit moet meemaken als Nederlander in mijn eigen land. Dat dit soort dingen gezegd worden in instituten en niet de minste. Dat kan toch niet waar zijn?"

De top van het UWV moet hier volgens hem van hebben geweten. "De organisatie had eerder moeten optreden. Dat hebben ze niet gedaan en ik vind dat echt een nalatigheid." Daar ligt ook een opdracht voor de minister. "Ik vind dat de minister hier een taak in heeft om tegen de organisatie te zeggen: 'wat is hier aan de hand en waarom heeft u niet gehandeld?' Er moet verantwoording plaatsvinden."

Excuses

De kersverse voorzitter van de Raad van Bestuur UWV Abdeluheb Choho trekt vandaag het boetekleed aan. "Het raakt me", zegt hij. "Iedereen binnen en buiten het UWV, die discriminatie of racisme ervaart, bied ik mijn excuses aan. Dat kan niet, ik vind het onbestaanbaar. Het is de norm en de grens die we in de samenleving moeten hebben en zeker ook in deze organisatie."

Baldewsingh is blij dat Choho de excuses aanbiedt, maar vindt dat het daar niet bij moet blijven. "Die excuses vind ik van kracht getuigen. Maar wat nu dan? Wat gaat er hierna gebeuren? Wat gaat er nu veranderen? Dat is voor mij interessanter. Ik bedoel, gaan we dit excuses maken en daarmee is de kous af? Ik denk het niet."

Strafbaar

Het gaat er volgens hem om dat er blijvend wat verandert voor de toekomst en het niet blijft bij excuses voor het verleden. "Een excuses, dat is heel erg fijn voor mensen die daar heel nadrukkelijk betrokken bij zijn geweest. Die weggestuurd zijn of die zich niet veilig hebben gevoeld. Maar voor mij is het belangrijk dat het systeem daar verandert."

"De dienstverlening waarvoor het UWV bestaat, die moet op een keurige, fatsoenlijke en Artikel 1-proof manier gedaan worden. En als dat niet gebeurt... Het spijt me, maar dan maak je je schuldig aan discriminatie en racisme. Dat is strafbaar en daar moet naar gehandeld worden."