
Mag een minister appjes verwijderen? Dit zijn de regels
Minister Eelco Heinen van Financiën verwijderde appjes die hij had gestuurd aan DENK. Maar mag een bewindspersoon dat zomaar doen? Daar zijn duidelijke regels over.
De verwijderde appjes, naar Denk-Kamerlid Doğukan Ergin, hadden te maken met cruciale stemmingen over de moties en amendementen rond het belastingplan. Het is niet voor het eerst dat zoiets gebeurt en dat terwijl hier wél regels over zijn.
Belangrijke archiefdocumenten
Vicevoorzitter Martin Berendse van het adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding weet er alles van. Hij vertelt: "De regel is dat alle berichtjes bewaard moeten worden. Voor een bewindspersoon geldt dat zijn of haar WhatsApp-berichten worden gezien als belangrijke archiefdocumenten."
Voor een bewindspersoon geldt dat zijn of haar WhatsApp-berichten worden gezien als belangrijke archiefdocumenten.vicevoorzitter Martin Berendse van het adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding
Hoe een bewindspersoon om moet gaan met berichtjes, is dus duidelijk. "Die moet er dus voor zorgen dat ze bewaard worden en openbaar kunnen worden gemaakt."
Verschilt per rol
Het verschilt nog wel vanuit welke rol je de appjes stuurt. Een minister kan zijn telefoon ook gebruiken om privéberichten te versturen of te communiceren vanuit zijn rol als partijlid. In dat geval handelt hij niet als minister, maar als privépersoon of partijpoliticus.
Die berichten vallen niet onder de regels voor het bewaren van zakelijke overheidsinformatie. Maar over berichten die Heinen stuurt vanuit zijn rol als minister, waar de berichten naar DENK onder vallen, zijn dus wel duidelijke regels.
Archiefwet en Woo
Deze appjes vallen onder de Archiefwet en de Wet open overheid (Woo), legt Berendse uit. Heinen is lid van de regering en daarmee een 'orgaan van de overheid'. Berichten die een minister verstuurt in de uitoefening van zijn functie, vallen onder die wetten.
Er zijn uitzonderingen, voegt Berendse eraan toe, bijvoorbeeld als de veiligheid van het land op het spel staat. Maar de basisregel is: wat openbaar kan, moet ook openbaar.
Schermafbeeldingen
Al heeft Heinen zelf de appjes verwijderd, het ministerie van Financiën zegt dat ze via schermafbeeldingen zijn bewaard. Het bewaren van de berichten via screenshots voldoet aan de wettelijke richtlijnen van de archiefwet en de Woo, volgens Berendse.
"Daarbij is het belangrijk dat ministeries de telefoons van bewindspersonen regelmatig uitlezen. WhatsApp is immers een clouddienst: berichten moeten tijdig worden veiliggesteld en opgeslagen, zodat ze niet verloren gaan als ze van de telefoon worden verwijderd", voegt hij daaraan toe.
Vertrouwelijke politieke contacten
Minister Heinen is niet van mening dat hij de berichten openbaar zou moeten maken. "Het is van belang dat er ruimte blijft voor vertrouwelijke politieke contacten tussen kabinet en parlement", schrijft hij in een brief aan de Tweede Kamer.
"Het respecteren van deze vertrouwelijkheid is noodzakelijk voor het goede functioneren van het parlementaire proces. Om die reden kan er geen inzage gegeven worden." Maar volgens Berendse moet dat dus wel kunnen, als hiernaar wordt gevraagd door burgers of journalisten. Die kunnen hiervoor een beroep doen op de Woo.
Nokia van Rutte
Dat een bewindspersoon berichtjes verwijdert van zijn telefoon, is niet voor het eerst. In 2022 bleek dat toenmalig premier Mark Rutte dagelijks appjes verwijderde van zijn telefoon. Te weinig ruimte op zijn Nokia, zei hij. Dat bleek genuanceerder te liggen: de telefoon kon duizenden sms'jes bewaren, afhankelijk van de instellingen. Door berichten op de simkaart op te slaan, was de ruimte wel beperkt tot twintig berichten.
De Wet open overheid (Woo) was toen net in werking getreden, vertelt Berendse, en er bestond onduidelijkheid over de vraag of app-berichten ook als officiële documenten golden. Het Adviescollege onderzocht de kwestie en stelde vast dat zakelijke appjes inderdaad archiefdocumenten zijn.
Wie allemaal?
Naar aanleiding van dat advies zijn dus nieuwe richtlijnen opgesteld: berichten moeten worden bewaard en kunnen op verzoek van journalisten en burgers openbaar worden gemaakt, besloot het kabinet in april 2023.
Alle overheidsorganisaties en bestuurders die een publieke functie uitoefenen moeten berichtjes bewaren. Dus naast ministers en staatssecretarissen gelden deze wetten ook voor burgemeesters en wethouders, ambtelijke leidinggevenden, ministeries, gemeenten, provincies en waterschappen.