Kan gemeenteraadslid nog een bijbaan blijven met steeds meer werk te doen? 'Extra ondersteuning nodig'

"Het raadslidmaatschap zou een fulltime baan moeten worden", zei Fatima Achahboun van de lokale partij Nieuw Elan uit Alphen aan den Rijn tijdens het laatste campagneweekend voor de verkiezingen. Ze is nu kandidaat voor een tweede raadsperiode en schippert tussen het werk in de gemeente en haar eigen werk, als manager bij Vluchtelingenwerk en oprichter van Stichting Sava. "Het is eigenlijk geen functie die je erbij doet."

2 werkdagen

Het aantal uren dat raadsleden kwijt zijn aan hun werk loopt, met wat schommelingen, al 20 jaar lang op. In 2007 was een raadslid gemiddeld 14 uur per week kwijt aan het werk, in 2012 was dat al 16 uur, in 2019 17 uur en inmiddels kost het zo'n 20 uur per week. Kortom, ruim 2 volle werkdagen.

Dat heeft verschillende oorzaken, zegt directeur Petra Paulides van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden, een club die de belangen van raadsleden behartigt. De gemeenten hebben de afgelopen jaren veel extra taken gekregen, onder meer door de overheveling van de jeugdzorg.

Samenwerking en intimidatie

Het aantal samenwerkingsverbanden met andere gemeenten is ook toegenomen. "Dat is ook ingewikkeld omdat je als raadslid dan moet samenwerken met buurgemeenten", zegt Paulides.

En dan is er nog een minder leuke verklaring. "De agressie, intimidatie en bedreigingen zijn toegenomen, blijkt uit een enquête die we samen met de NOS hebben opgezet. Een derde van de raadsleden heeft ermee te maken."

Voltijdbaan

Het Alphense raadslid Achahboun zegt nu al zo'n 25 uur per week kwijt te zijn aan haar raadswerk. "Wij worden als raadsleden vaak uitgenodigd voor bijeenkomsten door welzijnsorganisaties, door inwoners. Als je dat er ook nog allemaal naast moet doen, dan wordt het heel erg krap. Ik zeg altijd tegen vrienden: doordeweeks kan ik niet afspreken, want van maandag tot en met donderdagavond kom ik niet eerder dan 11 uur, half 12 's avonds thuis."

Al jaren wordt de discussie gevoerd om het gemeenteraadswerk te spiegelen aan het Tweede Kamerwerk: maak er een voltijdbaan van. "Voor de grote steden ondersteunen wij die oproep als Vereniging voor Raadsleden", zegt Paulides. "Maar het is geen oplossing voor heel Nederland. En ook de minister is nog voor dit principe van lekenbestuur."

'Intrinsieke motivatie'

"Het gevaar van een voltijdbaan is dat mensen banger zijn hun baan te verliezen, dan dat ze goede politiek bedrijven en dat doen om hun programma uit te voeren", zegt BBB-partijleider Henk Vermeer, die een paar jaar geleden zelf nog raadslid was in Harderwijk. "Eigenlijk moet je een intrinsieke motivatie hebben om volksvertegenwoordiger te willen zijn."

Vermeer zou de werkdruk op een andere manier willen verlichten. "Mijn voorkeur zou zijn dat er meer ondersteuning komt, zodat je een fractieteam kunt maken en dat je iemand zou kunnen betalen die stukken voorbereidt, die je helpt afspraken te plannen."

Voorzitter voetbalclub

Vermeer was 6 jaar lang raadslid voor de partij Harderwijk Anders in Harderwijk. "Al die tijd ben ik ook fractievoorzitter geweest. Dat kostte zo'n 20 tot 25 uur per week en daar kreeg ik denk ik 800, 900 euro in de maand netto voor."

Genoeg, vond Vermeer het. "Als voorzitter van de voetbalclub was ik ook 20 tot 25 uur per week kwijt. En daar kreeg je niets voor. Dat kostte mij zelfs op zaterdag een kannetje bier voor een elftal."

'Wij staan altijd paraat'

Het Alphense raadslid Achahboun deelt de angst van Vermeer niet. Volgens Achahboun kun je juist een betere volksvertegenwoordiger zijn door er een voltijdbaan van te maken.

Sterker, daar hoort volgens haar ook een betere vergoeding bij. "De vergaderingen, de bijeenkomsten, de stukken die we moeten doornemen. Er gebeurt gewoon zoveel. Maar wij staan wel altijd paraat."

Salaris raadsleden

Raadsleden krijgen op dit moment een vergoeding op basis van het aantal inwoners in een gemeente. Dat loopt uiteen van 1.300 euro bruto in kleine gemeenten tot 3.200 euro bruto per maand in de grootste gemeenten.

"Dat is niet meer voldoende. Het staat niet meer in verhouding tot de hoeveelheid werk", zegt Paulides. "Maar dat ligt natuurlijk heel gevoelig: politici die gaan bepalen dat hun eigen salaris omhoog moet."

Veel geld

SP-leider Jimmy Dijk, die 12,5 jaar in de gemeenteraad van Groningen zat, is nu bijna 3 jaar Kamerlid. Hij vindt dat politici in Nederland meer dan genoeg betaald krijgen. In zijn tijd als raadslid in Groningen ging het om 2.000 tot 2.500 euro bruto per maand. "Ik vind dat heel erg veel geld voor 1 à 2 dagen werken."

Anders dan bij andere partijen leveren politici van de SP de helft tot driekwart van hun vergoeding in. Een bewuste keuze vertelt Dijk, om gelijk te blijven aan de mensen over wie ze beslissingen nemen. "Voor mij betekende dat ik er zo'n 400 tot 500 euro aan overhield in Groningen. Ik vind dat veel geld."

'Superambtenaren'

Dijk vindt dat de Tweede Kamer zich juist zou moeten spiegelen aan de gemeenten. "Ik zou het erg goed vinden als bij wijze van spreken Kamerleden naast het Kamerlidmaatschap ook nog een baan hadden. Ik vind dat we het geluid van werkende mensen hier eigenlijk te weinig horen."

"Het is ook goed dat het raadswerk iets is wat je ernaast doet, zodat je actief blijft in buurten en wijken en niet een soort 'superambtenaar' wordt", vindt Dijk. "Ik zie die neiging de afgelopen jaren steeds verder toenemen. Het gaat er echt om dat je burgemeesters en wethouders controleert op hun taken. En dat je de verhalen van buiten de gemeenteraad in die gemeenteraad brengt."

Oplossing?

Terug naar de werkdruk, want die neemt toe. Volgens de Vereniging van Raadsleden is het niet realistisch om te denken dat het werk op korte termijn een voltijdbaan zal worden. "Wij kijken daarom naar hogere vergoedingen en meer geld voor ondersteuning", zegt Paulides.

En in de tussentijd willen Vermeer, Dijk en Achahboun ook nog wel iets anders kwijt: het raadslidmaatschap is volgens hen het allerleukste vak dat er is.