Hoe heeft 1 jaar 'Trump II' de band met Europa veranderd? 'Moeten meer op eigen benen staan'

Precies een jaar geleden werd Donald Trump beëdigd als 47e president van de Verenigde Staten. Sinds zijn aantreden heeft hij een groot aantal beleidsmaatregelen getroffen, die onder meer gevolgen hebben voor internationale handel, de samenwerking binnen de NAVO, wetenschappelijk onderzoek en het migratiebeleid.

Blauwdruk

Zijn presidentschap roept zowel binnen als buiten de Verenigde Staten sterke reacties op. Het eerste jaar van het presidentschap van Donald Trump past binnen zijn vooraf uitgestippelde koers, volgens Ian Kenny, directeur van het John Adams Institute. Veel van de veranderingen die Trump heeft doorgevoerd waren al terug te vinden in de zogeheten Project 2025-documenten.

Hierin staat beschreven hoe de Amerikaanse overheid anders ingericht zou kunnen worden onder een nieuwe Trump-regering. Volgens Kenny zijn deze documenten een blauwdruk voor het huidige beleid. "Hij had een plan en ook mensen die klaarstonden om het uit te voeren zonder het ter discussie te stellen. Dat onderscheidt dit tweede termijn van zijn eerste termijn."

Overrompelde bondgenoten

In korte tijd werden beleidswijzigingen aangekondigd die gevolgen hadden voor handel, defensie en diplomatieke verhoudingen. Niet alleen de inhoud, maar ook het tempo waarmee de veranderingen werden doorgevoerd, hebben internationale partners verrast. "We gingen van het ene op het andere moment van volledig geïntegreerde systemen en gedeelde waarden naar een toon waarin vicepresident J.D. Vance op de Veiligheidsconferentie van München suggereert dat Europeanen behoren tot de 'vijand van binnenuit'."

"Dat is een forse toonverschuiving." Wel benadrukt Kenny dat de richting van de Verenigde Staten niet nieuw is. Wat wél nieuw is, is de focus op Europa, vervolgt hij. "De combinatie van tempo en verschuiving van focus zorgde ervoor dat de schok in Europa zo voelbaar was."

Partner, geen vriend

In deze veranderde context pleit Kenny ervoor om op een andere manier naar de relatie tussen Europa en Amerika te kijken. Begrippen als vriendschap en historische verbondenheid zijn minder van toepassing. "De Verenigde Staten zijn meer een partner dan een vriend", merkt hij op.

"Met partners ben je het soms eens en soms oneens. Je bekritiseert ze en werkt met hen samen, je probeert achter de schermen te ontdekken waar beleid elkaar overlapt en waar samenwerking mogelijk is", omschrijft hij de relatie. Dit vraagt volgens Kenny om een zakelijkere houding vanuit Europa zonder emotionele aannames die gebaseerd zijn op eigen belangen.

Spanning in binnenland

Binnen de Verenigde Staten ziet Kenny tekenen van onrust rond democratische processen. Tijdens recente bezoeken hoorde hij zorgen over de komende verkiezingen. "Mensen vragen zich af of de tussentijdse verkiezingen wel vrij en eerlijk zullen verlopen en of de uitslagen daarvan wel officieel zullen worden bekrachtigd. In goed functionerende democratieën zijn dat geen vragen die gesteld worden."

Het is belangrijk om op dit soort momenten goed op te letten, zegt Kenny. Ook omdat het niet alleen gaat om de Verenigde Staten. "Het zijn ook de media- en technologiesector. Dat figuren als Jeff Bezos of Elon Musk kijken naar het steunen van de Duitse politieke partij Alternative für Deutschland (AfD), heeft ook een grote impact."

Zegen of een vloek?

Europa reageert volgens Kenny minder uitgesproken dan sommige andere machtsblokken. "Het is heel moeilijk om uitgesproken te zijn terwijl er zo veel verschillende landen verschillende belangen hebben," zegt hij.

Tegelijkertijd ziet hij dat Europa door de veranderde rol van de Verenigde Staten wordt gedwongen om zelfstandiger te worden. "Na 80 jaar vrede is het misschien tijd dat Europa meer op eigen benen gaat staan," zegt hij. Volgens Kenny versnelt Trump dat proces: "Of we het leuk vinden of niet."

Horizon verbreden

Dat betekent volgens Kenny ook dat Europa zijn blik moet verbreden. De Verenigde Staten blijven belangrijk, maar zijn niet de enige bron van politiek en strategisch leiderschap. "We hoeven geen tunnelvisie te hebben en ons alleen op één grote en belangrijke natie te richten," zegt hij. Binnen Europa zelf ziet hij voorbeelden van landen die een grotere rol spelen, zoals Finland.

Volgens Kenny is het belangrijkste inzicht na een jaar Trump dat onzekerheid een blijvend kenmerk is van de huidige wereldorde. "We moeten accepteren dat we leven in een wereld van grote veranderingen, waarin de uitkomsten niet eenvoudig te voorspellen zijn," zegt hij. Die onzekerheid zal volgens hem niet snel verdwijnen. "We raken gewend aan Trump. Dat is niet altijd makkelijk, maar het is iets waar we voorlopig mee te maken zullen hebben."