Voorzitter Thierry Baudet en fractievoorzitter Lidewij de Vos op het FVD-partijcongres in Den BoschBron: ANP
Voorzitter Thierry Baudet en fractievoorzitter Lidewij de Vos op het FVD-partijcongres in Den Bosch

Hoe Forum voor Democratie volgens deskundigen extreemrechts normaliseert

Maak favoriet

Verschillende Forum-leden gingen naar neonazi-bijeenkomsten, zo bleek deze week. Volgens deskundigen heeft de partij twee gezichten: naar buiten enigszins gematigd, achter de schermen extremistisch. "Extreemrechts wordt zo stap voor stap normaal."

Beelden uit de uitzending van Zembla afgelopen week zorgden voor verbijstering: bij geheime bijeenkomsten en gewelddadige kooigevechten doken ook namen en gezichten van leden van Forum voor Democratie op.

Structureel extreemrechts

De connectie tussen Forum voor Democratie (FVD) en extreemrechts werd in eerste instantie door de partij afgezwakt, maar inmiddels zijn wel zes leden geroyeerd. Te midden van dit alles hield de partij vandaag een partijcongres in Den Bosch.

Historicus Robin te Slaa, gespecialiseerd in fascisme en extreemrechts, was geschokt door de heftigheid van de beelden, maar niet verrast: "Vanaf de oprichting van Forum voor Democratie blijkt regelmatig dat er banden zijn met extreemrechtse personen of organisaties. Het gaat niet om incidenten, maar om iets structureels wat voortkomt uit het wezen van de partij. Het is een extreemrechtse partij."

Normalisering

Volgens Te Slaa is de reactie van FVD een bekend patroon. Hij wijst op de oprichting van de jongerenorganisatie van de partij in 2017 door Freek Jansen. Jansen staat bekend om het bagatelliseren van de Holocaust, en appgroepen uit 2020 waarin terroristen als de Zweed Anders Breivik werden verheerlijkt. "Destijds werd één lid geroyeerd, maar mocht hij al snel weer schrijven voor het partijblad, terwijl er ondertussen jacht werd gemaakt op de klokkenluiders."

Te Slaa verwacht dat met de nu weggestuurde leden precies hetzelfde gebeurt zodra de storm is gaan liggen: "Het is vooral 'damage control' wat nu plaatsvindt, want dit doorkruist de 'normaliseringsstrategie'. Je wilt je gematigder presenteren, zodat jouw ideeën langzaam ingang kunnen vinden."

'Ze vinden het niet problematisch'

Ook hoogleraar onderzoeksjournalistiek Nikki Sterkenburg van de Vrije Universiteit Amsterdam ziet een tweedeling tussen de voor- en achterkant van FVD: "Dat is vaker te zien bij extreemrechts: naar de buitenwereld toe presenteert men een enigszins gematigd beeld, maar het backstage-deel is heel extreem."

Dat FVD de nieuwe onthullingen deels bagatelliseert, vindt ze veelzeggend: "Dat zegt dat ze niet bang zijn om ermee geassocieerd te worden en het niet problematisch vinden."

Grenzen schuiven op

De strategie van normalisering lijkt volgens beide deskundigen te werken. Sterkenburg omschrijft hoe radicaal- en extreemrechtse groepen fungeren als een 'stormram waarmee de grenzen in het debat steeds verder opschuiven'. "Frames die eerst alleen in die groepen leefden, zijn nu overal. Zo'n 10 jaar geleden hadden we nog nooit van 'omvolking' gehoord, nu kent iedereen die term."

Uit onderzoek van Kieskompas uit 2024 bleek dat 1 op de 6 Nederlanders gelooft in een kwaadaardig aangestuurd proces van omvolking. Robin te Slaa vermoedt dat dit aantal inmiddels nog hoger ligt.

Hondenfluitjes

"En er zijn verhullende taal en 'hondenfluitjes', zoals het praten over globalisten wanneer Joden worden bedoeld, of het woord boreaal voor het Arische ras", vertelt hij.

"Ook een term als 'remigratie' lijkt neutraal te klinken, maar in het partijprogramma van Forum staat letterlijk dat het alleen al in Nederland om miljoenen mensen gaat. Het gaat feitelijk om het verwijderen van niet-Europeanen, niet-witte mensen en islamieten uit Europa. Dat komt neer op massale deportaties en etnische zuivering."

Steun aan Rusland

Volgens Te Slaa vergroot die retoriek de kans op geweld tegen minderheden en politieke tegenstanders: "Als je oprecht gelooft dat 'het blanke ras' in een essentiële strijd om zijn eigen voortbestaan is verwikkeld, sluit dat geweld niet uit."

Hij wijst ook op de openlijke steun van FVD voor Poetin: "Forum functioneert voortdurend als een propagandakanaal van het Kremlin en speelt daarmee een actieve rol in de hybride oorlogsvoering van Rusland."

Malieveld-rellen

Nikki Sterkenburg ziet de gevolgen van de normalisering inmiddels terug op straat en in de rechtszaal: "Bijvoorbeeld bij de azc-rellen. 20 jaar geleden was het ondenkbaar dat buurtbewoners zich zouden aansluiten, maar afgelopen zomer hebben we dat overal gezien."

"En kijk naar hoe er werd gesproken over de eerste Malieveld-rellen, waar Hitlergroeten werden gebracht, met de Prinsenvlag werd gezwaaid en het partijbureau van D66 werd aangevallen." Eerst werden die rellen niet geduid als politiek gemotiveerd geweld. "Dat veranderde pas na een Kamerbriefing van de AIVD, NCTV en de Nationale Politie, toen kantelde het beeld."

In de rechtszaal

Volgens Sterkenburg speelt die voorzichtigheid extremisten in de kaart: "Ze voelen zich enorm gelegitimeerd door de normalisering die er gaande is."

Ze noemt een voorbeeld dat daders aanhaalden in de rechtszaal. "Zij verweerden zich met 'dat je dit op tv ook ziet'. De verdediging bracht fragmenten in van talkshows: 'Kijk, wat mijn cliënt vindt is alomtegenwoordig op tv.' De rechter is er niet in meegegaan, maar je ziet wel de mate van legitimatie die daders voelen."

Frames doorprikken

Hoe moeten politiek en media hiermee omgaan? Negeren werkt volgens Te Slaa in ieder geval niet. "Het is zaak om voortdurend aan te tonen dat Forum een extreemrechtse antisysteem-partij is, en te laten zien wat ideeën als remigratie in de praktijk betekenen. Ga niet af op dat meer gematigde gezicht in de Tweede Kamer, maar doorprik die frames en benoem wat racisme is."

Hoogleraar Sterkenburg sluit zich daarbij aan: "We moeten het erover hebben, maar wel met de juiste historische en culturele duiding. We moeten extremisten geen rode loper uitleggen om kritiekloos hun verhaal te doen. Als iemand zichzelf geen extremist noemt maar een 'conservatief' of 'patriot', terwijl hij wel heftige extremistische uitlatingen doet, moet je laten zien wat die termen echt voor hen betekenen."

Gevolgen voor Forum?

Of de recente onthullingen van Zembla schadelijk zijn voor Forum voor Democratie is nog maar de vraag. "Mensen hebben eerder geschokt gereageerd op Forum, en tegelijkertijd staan ze er heel goed voor in de peilingen."

"Het is de vraag of dit een echte klap is," zegt Sterkenburg, "of slechts een rimpeling."

Advertentie via Ster.nl