Hoe denkt minderheidskabinet van D66, VVD en CDA straks steun te krijgen van de oppositie? 'Tweede Kamer is geen keuzemenu'

Vol vertrouwen en gebroederlijk stonden ze de vaderlandse pers voor het weekend te woord op landgoed de Zwaluwenberg in Hilversum. In de sneeuw maakten D66-leider Rob Jetten, VVD-leider Dilan Yeşilgöz en CDA-voorman Henri Bontenbal bekend een kabinet te willen vormen zonder meerderheid in Tweede én Eerste Kamer. Een bijzondere gebeurtenis in de naoorlogse parlementaire geschiedenis.

10 zetels tekort

Met 66 zetels komen deze drie partijen er in de Tweede Kamer dus altijd 10 zetels tekort om tot een meerderheid te komen. In de Eerste Kamer gaat het om 16 zetels.

Hierdoor zijn D66, VVD en CDA dus altijd en in beide Kamers afhankelijk van de steun van oppositiepartijen. En dat is precies waarom informateur Rianne Letschert vandaag is begonnen met een serie gesprekken met de oppositie.

Altijd kunnen samenwerken

Het idee bij de formerende partijen is dat ze afhankelijk van het onderwerp over links, of over rechts kunnen samenwerken. Zo vind je dus altijd een meerderheid, zeggen ze. "Maar dat klinkt makkelijker dan het in werkelijkheid is", merkt politiek verslaggever Marloes Lemsom op.

"De Tweede Kamer is geen keuzemenu, dat is een politieke arena waarin je moet dealen. Er zal echt politieke acrobatiek nodig zijn om in beide Kamers tot meerderheden te komen."

'Relatie is kapotgemaakt'

"Van de grootste oppositiepartij, de PVV, hoeft dit kabinet niets te verwachten. Zo heeft Wilders al aangekondigd", gaat Lemsom verder. "Van de tweede oppositiepartij, GroenLinks-PvdA, hopen ze steun te krijgen, maar daar horen we al dat de relatie is kapotgemaakt, en dan doelen ze op de VVD."

Ook partijleider Joost Eerdmans van JA21 is nodig voor steun op rechts, weet de politiek verslaggever. "Maar die noemt het een gemiste kans en zegt zich kritisch op te stellen."

'Vertrouwen opbouwen'

Beoogd premier en D66-leider Jetten zegt dat hij zich realiseert dat hij de oppositiepartijen hard nodig heeft. "Voor alle oppositiepartijen geldt dat wij als minderheidscombinatie ons best moeten doen om de samenwerking met hen op te zoeken, om het vertrouwen ook weer op te bouwen. Dat is ook de reden dat we de partijen deze week hebben uitgenodigd."

Bontenbal en Yeşilgöz sluiten zich aan bij de woorden van Jetten. Al voegt Yeşilgöz eraan toe dat de verschillen tussen bijvoorbeeld haar partij en die van GroenLinks-PvdA niet zullen verdwijnen. "Maar dat wil nog niet zeggen dat je niet normaal met elkaar kunt omgaan." Ze zegt snel koffie te gaan drinken met GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver.

Oppositie kritisch

Maar ondertussen blijven de oppositiepartijen kritisch. "Als je afgewezen wordt bij de voordeur, kun je niet verwachten dat we vervolgens alles bij de achterdeur steunen", reageert JA21-voorman Eerdmans. "Wij wilden meedoen, maar dat wezen ze af. Daar ben ik ook niet boos over. We zullen ook meedenken, maar niet tegen elke prijs."

Volgens Eerdmans had Nederland meer gehad aan een 'stabiele' meerderheidscoalitie. "Dat is beter dan elke keer leuren, dan wel over links, dan wel over rechts om een meerderheid te krijgen."

'Onverstandige keuze'

Dat vindt ook GroenLinks-PvdA-leider Klaver. Hij noemt de keuze voor een minderheidskabinet 'onverstandig'. Volgens hem leidt een minderheidskabinet tot een 'permanente formatie' en daarmee 'permanente onzekerheid voor Nederland'. Een meerderheidskabinet geeft het land meer 'rust en stabiliteit', zegt hij

Klaver benadrukt dat zijn partij voortdurend de hand heeft uitgestoken, maar dat de VVD zijn partij heeft uitgesloten. Om die reden bereidt hij zich voor op een positie in de oppositie: "We hebben de plannen klaarliggen. We hebben namelijk een hele stevige positie in de Eerste en in de Tweede Kamer. En de VVD kan dat niet met ons willen, maar onze zetels zijn toch nodig voor die meerderheden."

Onderhandelingspositie

De opstelling van deze, voor de beoogde coalitie belangrijke, oppositiepartijen is volgens politiek commentator Lemsom daarom ook goed te begrijpen. Er is voor hen namelijk ook heel veel te halen. "Ze hebben een onderhandelingspositie en kunnen dus veel binnenhalen."

"Het doet mij ook wel denken aan het tweede kabinet van Mark Rutte. Toen had je de zogenaamde constructieve drie: D66, ChristenUnie en de SGP. Zij waren nodig voor een meerderheid in de Eerste Kamer. En dat heeft ze toen geen windeieren gelegd."

Snel nieuw kabinet?

Informateur Rianne Letschert spreekt morgen weer verder met andere oppositiepartijen, waaronder GroenLinks-PvdA. D66, VVD en CDA hebben nog tot eind deze maand om er samen uit te komen.

Als dat lukt met genoeg steun van de rest van de Tweede Kamer, zou er in de maand daarna al een kabinet op het bordes kunnen staan.