Georganiseerde misdaad verdient aan illegale import van blikjes zonder statiegeld: 'Gaat om miljoenen'
In Nederland worden jaarlijks tientallen miljoenen blikjes zonder statiegeld verkocht. Dat gebeurt via Nederlandse websites en maaltijdbezorgers. Het is een miljoenenhandel, waar ook criminelen geld aan verdienen. Dat blijkt uit onderzoek van EenVandaag.
Het is kinderlijk eenvoudig om deze - vaak goedkopere - blikjes te kopen, blijkt uit ons onderzoek. Dat kan bij kleine, particuliere bedrijven of bij grote websites waar juist deze blikjes een belangrijk deel van de omzet zijn.
Illegaal geïmporteerd
De statiegeldplicht op blikjes is in 2023 ingevoerd om minder zwerfafval in het milieu te krijgen, maar jaarlijks worden nog 25 tot 50 miljoen blikjes zonder statiegeld verkocht. Dat vertelt de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) aan EenVandaag.
De blikjes fris worden illegaal geïmporteerd vanuit Denemarken, via Duitsland. Bierblikjes komen vanuit Polen naar ons land. De drankjes worden gekocht door restaurants en websites, die ze dan weer legaal mogen verkopen. Importeren van blikjes zonder statiegeld is namelijk verboden, maar verkoop en koop niet. Gevolg is dat deze blikjes bovengemiddeld vaak in het milieu worden gevonden.
'Ontduiking van regelgeving'
Criminelen hebben door een maas in de wetgeving de blikjesmarkt ook ontdekt. "Het is echt een illegaal circuit", vertelt ILT-directeur Edwin van Houten. "Je komt ook met de georganiseerde criminaliteit in aanraking, want er valt heel veel geld te verdienen aan deze ontduiking van de regelgeving. Het gaat al gauw om miljoenen euro's."
Je komt met de georganiseerde criminaliteit in aanraking, want er valt heel veel geld te verdienen aan deze ontduiking van de regelgeving.ILT-directeur Edwin van Houten
En bij de onderzoeken van ILT komen regelmatig meer strafbare feiten naar voren. "Dan komen we bijvoorbeeld ook erachter dat het gaat om belastingontduiking of btw-fraude."
Goede inkomsten
Voor importeurs en verkopers valt er goed te verdienen aan deze blikjes, blijkt uit het onderzoek. We stuiten op de Nederlandse website van het Britse bedrijf Merkandi, dat groothandelaren en hun handel aan elkaar koppelt.
We kunnen via deze site in Duitsland een vrachtwagen vol colablikjes kopen voor 37 cent per blikje. In Nederland is dat een stuk duurder: hier betalen we zo'n 60 cent per blik. Daarmee kost dat Nederlandse blikje hier dus ruim 60 procent meer ten opzichte van die in de Duitse vrachtwagen.
Blikjes in buitenland goedkoper
Op een andere website gericht op de gewone consument, Goedkoopdrank.nl, worden zowel blikjes mét als zonder statiegeld verkocht. De blikjes zonder statiegeld zijn sowieso goedkoper, los van het statiegeld.
Als we eigenaar Mike Moore om een reactie vragen, legt hij uit dat de blikjes in het buitenland goedkoper zijn. "Dat scheelt 4 tot 5 euro per tray [24 blikjes, red.]." Dat is volgens hem ook de reden van deze handel.
Belangrijke bron van inkomsten
De verkoop van de blikjes zonder statiegeld is voor hem een belangrijke bron van inkomsten. "Als ik er morgen mee stop, dan verlies ik gewoon de helft van de omzet. Ik heb drie websites waar je goedkoop blikjes kan kopen en zeker 50 procent is statiegeldvrij."
De inspectie heeft het bedrijf wel eens een bezoek gebracht, maar dat leidde niet tot een boete. "Omdat wij zelf niet importeren, zijn wij niet in overtreding. Verkoop is niet verboden."
Onduidelijkheid door tussenhandelaren
Hoe hij dan zelf aan de blikjes komt? "Wij kopen dat al 10 jaar, of misschien wel 15 jaar, bij een vaste leverancier - een tussenhandelaar in dranken - die het weer van een tussenhandelaar koopt. Die het weer bij een andere tussenhandelaar koopt waarschijnlijk."
Zo wordt het nooit helemaal duidelijk wie precies de importeur is die wél in overtreding van de wet is. "Alles is officieel. De importeur is meestal een bedrijf dat kort bestaat. Ik denk dat de financiers daarvan miljoenen verdienen."
Criminelen onbekend
Van betrokkenheid van criminelen bij de import heeft hij geen weet. "Het is een beetje een gat in de wet. Zo zie ik het. Uiteindelijk is degene die het in de markt brengt natuurlijk wel strafbaar", erkent hij.
Moore voelt er geen ongemak bij dat hij de illegaal geïmporteerde blikjes vervolgens legaal verkoopt. "Het is heel simpel. Als wij niet de blikjes afnemen bij onze tussenhandelaren, dan doen anderen dat."
Ook verkoop verbieden
Die tussenhandel maakt het voor de inspectie lastig om te handhaven. Afgelopen jaar hebben ze 500 onderzoeken gedaan en in zo'n 90 gevallen ook bedrijven aangesproken. Uiteindelijk zijn er 5 boetes uitgedeeld. "Het is een beetje een druppel op de gloeiende plaat en het kost heel veel capaciteit, omdat je die verdergaande, diepgaande onderzoeken moet doen", vertelt ILT-directeur Van Houten.
ILT juicht daarom ook het recente voorstel van minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei) toe om ook de verkoop te verbieden van blikjes zonder statiegeld. "Dan kunnen wij ook verkopers direct aanspreken en hoeven we niet die administratieve tunnel in te verdwijnen."
Reactie verkopers
Als dat verkoopverbod er komt, zegt verkoper Moore gelijk te stoppen met de verkoop van statiegeldloze blikjes en op de Deense blikjes statiegeldstickers plakken. Hij ziet meer in een Europese aanpak. "Want als je het alleen in Nederland verbiedt, druist het in tegen de vrije handel in de EU." Het handelsplatform Merkandi laat in een reactie op onze vragen weten 'geen verkoper, importeur of distributeur van de aangeboden producten te zijn en geen partij te zijn bij transacties tussen gebruikers'.
Ze ziet zichzelf dus puur als platform dat de handelaren verbindt. "De commerciële activiteiten van verkopers, waaronder de herkomst, bestemming en wijze van verkoop van goederen vallen onder de verantwoordelijkheid van de betreffende ondernemer. Ons platform heeft duidelijke regels met betrekking tot producten die niet mogen worden aangeboden."