Europa droomt van een gezamenlijk raketschild, maar komt die er ook? 'Het gaat altijd om de eigen economie'

Met een agressief Rusland aan de oostgrens en een onvoorspelbare bondgenoot in Amerika, groeit de zorg: hoe veilig zijn wij eigenlijk als de dreiging écht dichtbij komt? "We hebben onze luchtverdediging de afgelopen 30 jaar ernstig verwaarloosd", zegt defensiespecialist Peter Wijninga. "En niet alleen in Nederland, maar in heel Europa."

Luchtafweer nu niet genoeg

Het eerlijke verhaal is volgens Wijninga, die gespecialiseerd is in luchtverdediging, dat we Nederland op dit moment 'bij lange na' niet kunnen verdedigen. "We hebben drie actieve Patriot-systemen, waarvan we er nu volgens mij twee in Polen hebben neergezet. Verder hebben we wat NASAMS-systemen, maar dat is voor de korte afstand."

In Nederland zijn we vooral altijd bezig geweest met het beschermen van troepen in een oorlogsgebied en niet met het beschermen van ons eigen land, merkt hij op. "Dus onze luchtverdediging is veel te krap bemeten om heel Nederland te beschermen."

Voor dichtbij én ver weg

Het Frans-Nederlandse defensiebedrijf Thales lanceerde vorige week een eigen luchtafweersysteem: SkyDefender. Moderne luchtverdediging bestaat uit meerdere lagen, legt Gerben Edelijn van Thales uit. Volgens hem zijn er drie soorten bedreigingen: dichtbij (vooral drones), medium (raketten) en ver weg (ballistische raketten). "En je moet - als je je wil verdedigen - alle drie doen. Dus je hebt verschillende systemen nodig om je tegen het hele scala aan bedreigingen te verdedigen."

In SkyDefender kunnen landen hun bestaande systemen 'inklikken'. Edelijn: "We hebben voor heel veel verschillende klanten heel veel verschillende systemen geïntegreerd. Dus daar zit met name onze kennis en kunde om klanten te helpen om die gelaagde verdediging te kunnen opbouwen."

Zwakke punt van Europa

SkyDefender wordt gepresenteerd als Europese variant voor de 'Iron Dome' zoals we die kennen uit Israël. Het zou heel Europa kunnen beschermen tegen dreigingen als alle landen het product afnemen. Maar in Italië werd laatst door een defensiebedrijf daar een soortgelijk systeem gepresenteerd: de 'Michelangelo Dome'. En Duitsland werkt tegelijkertijd aan het European Sky Shield Initiative.

Daarin hebben ruim twintig landen afgesproken om samen te werken aan de versterking van de luchtafweer van de NAVO en van Europese landen. "En dat is vooral gericht op de Duitse industrie", weet Wijninga. "Dat is ons zwakke punt in Europa: dat de industrieën elkaar beconcurreren in plaats van samenwerken."

'Eigen economie eerst'

De defensiespecialist is er niet optimistisch over dat er ooit een gezamenlijk Europees raketschild komt. "Omdat men de nationale belangen belangrijker vindt." Hij ziet dat landen vooral oog hebben voor hun eigen economie, omdat ze willen dat het geld in eigen land verdiend wordt. "Dat is het grote probleem in Europa."

"En dat is wat we allemaal al 20 jaar zien", vult Edelijn van Thales hem aan. "Omdat politici ook vragen om het geld lokaal te besteden, dat speelt hier ook. Ook in Nederland hebben we een verhoging van ons defensiebudget, wat we graag in Nederland willen besteden."

Wil Defensie een raketschild?

Staatsecretaris Derk Boswijk van Defensie laat weten met veel interesse naar initiatieven als SkyDefender te kijken. Op dit moment wordt bekeken wat het leger in 2030 allemaal wil hebben, legt hij uit. Of daar ook een raketschild bij hoort, is nu nog onduidelijk: "We zijn die legpuzzel momenteel aan het leggen."

Dat Nederland nu onvoldoende beschermd is voor het gevaar uit de lucht, moet Boswijk erkennen. "We hebben natuurlijk systemen die ervoor zorgen dat we ballistische raketten kunnen onderscheppen. Maar er is een dreiging bijgekomen: drones." Daar wordt volgens hem nu afweer voor ontwikkeld. "Alleen gaat dat op dit moment nog niet zo snel als we zouden willen."