Deze week volop acties en stakingen: zo neemt de politieke kracht van de vakbond toe

Vanmiddag komen duizenden werkenden bijeen op het Malieveld om te demonstreren tegen de bezuinigingen op sociale zekerheid en morgen ligt het openbaar vervoer in bijna het hele land stil. Met verschillende acties willen de vakbonden hun ontevredenheid tonen over de kabinetsplannen.

Bereid om actie te voeren

Zowel inhoudelijk als politiek lijken de vakbonden op dit moment momentum te hebben. Het land wordt bestuurd door een minderheidskabinet dat steun nodig heeft van grote belangenorganisaties zoals de vakbonden. Daarnaast heeft FNV, de grootste vakbond van Nederland, onlangs een nieuwe voorzitter gekozen die bereid is om actie te voeren: Hans Spekman.

De acties van de vakbonden zijn een reactie op de kabinetsplannen waarbij er flink wordt bezuinigd op de sociale zekerheid. Al eerder dit jaar hielden de vakbonden meerdere stakingen in het land. In de uitgelekte Prinsjesdag-plannen leek het kabinet een handreiking te doen richting de vakbonden: de bezuinigingen zouden grotendeels teruggedraaid worden.

Toch staken

FNV zegt zelf dat 70 procent van de geplande bezuinigingen blijft staan, dus wil de vakbond de stakingen laten doorgaan. Vanwege interne ruzies was het de afgelopen jaren rommelig bij de FNV. Onder pas aangetreden voorzitter Hans Spekman straalt de vakbond weer eenheid uit, vindt hoogleraar arbeidsverhoudingen Maarten Keune. "Met zijn actiebereidheid geeft hij wel echt gezicht aan de vakbeweging."

Afgelopen jaren hadden de vakbonden politiek gezien weinig invloed, maar nu vraagt het minderheidskabinet uitdrukkelijk steun van belangenorganisaties. "Zeker voor een minderheidskabinet is het fijn om maatschappelijk draagvlak te hebben voor beleid", zegt verslaggever economie Marloes Lemsom. "Maar bij de vakbond klinkt vooral irritatie: waarom zouden wij verantwoordelijk zijn voor het oplossen van problemen waar zij zelf niet uitkomen?"

Tegenstrijdig

Al aan het begin van de kabinetsperiode zei premier Jetten dat hij een sociaal akkoord wilde sluiten met 'de polder'. De laatste keer dat er zo'n overeenkomst tussen werknemers- en werkgeversorganisaties en de overheid is gesloten was in 2013.

Toch twijfelt hoogleraar Keune of het kabinet de juiste aanpak kiest op dit moment. "Het kabinet is hier heel tegenstrijdig bezig: je kan niet een sociaal akkoord willen bespreken met de polder, maar al over de bezuinigingen beslissen." Het grootste probleem is dat het kabinet wil bezuinigen op de AOW en op uitkeringen bij ziekte en werkloosheid. Daardoor staan de vakbonden niet te springen om samen te werken.

Nieuwe linkse samenwerking?

Historisch gezien stond FNV zij aan zij met de PvdA, maar dat verwaterde in de jaren 90, toen Wim Kok zei dat zijn partij 'de ideologische veren moest afschudden'. De PvdA wilde minder strikt vasthouden aan de eigen idealen om beter te kunnen besturen, maar de FNV zag dit niet zitten.

Met de fusie van PvdA en GroenLinks lijkt de partij een nieuw links front met de vakbonden te willen sluiten. PvdA'er Spekman was eerst tegen de fusie, maar uiteindelijk was hij een van de eerste sprekers op het oprichtingscongres van Progressief Nederland (PRO). "Hij vertelde daar dat hij lid was geworden van PRO, en riep mensen op lid te worden van FNV. Klaver deed hetzelfde. Zo willen ze een sociaaldemocratisch front creëren", zegt Keune.

Steun hard nodig

Door de vernieuwde samenwerking tussen PRO en FNV, is de politieke kracht van FNV toegenomen. "Het minderheidskabinet heeft de steun van PRO hard nodig, maar die partij heeft hele goede banden met de vakbond", zegt Keune. "Die krijg je niet zomaar om als Hans Spekman tegen de bezuinigingen blijft. En zo heeft Spekman dus heel veel invloed."

In de meest recente cijfers van het CBS blijft het totaal aantal vakbondsleden dalen. Wel is er een kleine stijging in het aantal jonge en vrouwelijke vakbondsleden. Of de toegenomen politieke relevantie zorgt voor een opleving van de vakbeweging, moeten we nog zien, zegt Keune. "Ze hebben in ieder geval zelf het gevoel dat ze momentum hebben."