De Rijn komt vaker laag te staan, varen wordt dan moeilijk: hoe we dit kunnen oplossen
Goed nieuws voor de grootste en belangrijkste rivier van Nederland: de Rijn. Na weken van droogte stroomt er nu weer meer water doorheen. Maar laagwater gaan we vaker zien. Wat moeten we doen om te kunnen blijven varen? "Maatregelen zijn nodig."
De Rijn haalt veel water uit smeltende sneeuw en gletsjers. Maar door ons veranderende klimaat is die watervoorraad niet meer oneindig beschikbaar. De Rijn zal vaker laag komen te staan en dat kan grote gevolgen hebben voor onze landbouw, natuur én scheepvaart.
In een korset geduwd
We krijgen dus meer met laagwater te maken, maar de afgelopen 200 jaar hebben we ons juist bewust ingericht op hoogwater. "We hebben de rivier in een korset geduwd", zegt rivierexpert Wiebe de Jong van advies- en ingenieursbureau Haskoning.
"Zo hebben we bijvoorbeeld kribben aangelegd en oevers versteend", legt hij uit, "met het doel om de rivier veilig te maken tegen hoogwater én om 'm goed bevaarbaar te maken."
Bodemdaling
"Dat heeft ons veel gebracht, maar heeft ook nadelen", vertelt hij verder. "De rivier stroomt bijvoorbeeld heel hard, waardoor de bodem uitslijt." Dit speelt vooral bij de Waal, de grootste aftakking van de Rijn in Nederland. Als de Rijn ons land binnenstroomt, splitst die al snel in aan de ene kant de Waal en aan de andere kant uiteindelijk de Nederrijn en IJssel.
Het meeste water stroomt naar de Waal en daardoor slijt en verzakt de bodem daar al decennialang; die ligt nu al 1,5 meter lager dan in 1950.
Als we niks doen
Het is bovendien een vicieuze cirkel. "Als we niks doen, dan blijft die bodem maar doorzakken", vertelt De Jong. En dat leidt tot allerlei problemen. "Het water stroomt makkelijker naar de diepere Waal en moeilijker naar de IJssel. Daardoor komt er ook minder water terecht in het IJsselmeer - onze nationale regenton."
"Ook leidt het tot verdroging van de landbouw en natuur rondom de rivieren. En het wordt moeilijker voor schepen om te blijven varen. Zeker omdat er kabels en leidingen uit de bodem bloot kunnen komen te liggen, waar schepen vaak niet overheen kunnen."
Speciale schepen voor laagwater bouwen
Scheepsbouwer Wim Driessen is hierop voorbereid. Hij bouwt al sinds 2005 schepen die speciaal geschikt zijn voor laagwater. Hierdoor konden deze schepen afgelopen zomer blijven varen, helemaal tot aan Zwitserland, terwijl veel andere schepen dat niet meer konden.
"Een van de dingen die anders is aan deze schepen is dat ze twee kleinere schroeven hebben in plaats van één grote", vertelt Driessen. "Een schroef heeft voldoende water om zich heen nodig om grip te hebben en het schip van z'n plek te krijgen. Bij laagwater lukt dat niet met één grote schroef. Daarom stapten we over op twee kleinere schroeven, die ook bij een extreem lage waterstand grip houden."
Meergeulensysteem
Rivierexpert De Jong pleit voor aanpassingen aan de rivier zelf, in plaats van alleen aan de schepen. "En dat is ook door het kabinet besloten, dat maatregelen moeten worden genomen om de bodem weer te stabiliseren", vertelt hij. Het kabinet wil tijdelijk extra sediment - grind en zand - op de bodem storten, om daarnaast en daarna te investeren in een zogenoemd meergeulensysteem in de Waal.
Je graaft dan extra geulen naast de rivier, zoals die er vroeger ook meer waren. Daardoor stroomt het water niet meer zo snel door alleen de hoofdgeul en slijt de bodem minder uit. Sediment blijft weer liggen op de bodem, waardoor die bodem stijgt.
2,5 miljard en scheepsbouwer is sceptisch
Het kabinet besloot in juli om hier de komende jaren 390 miljoen voor uit te trekken. Voor de volledige aanleg van het systeem in de Waal is een investering van 2,5 miljard nodig.
Scheepsbouwer Driessen ziet nog niet zoveel in deze oplossing, "want als je het water nog meer gaat verdelen, dan wordt het nog ondieper en daarmee lastiger om te varen."
Natuur en landbouw
Maar volgens De Jong hoeft hij niet bezorgd te zijn. "De vaargeul voor de schepen zal iets smaller worden, maar daardoor stuwt dat water juist wat op. En als we niks doen, dan daalt die bodem maar door en dat heeft voor de scheepvaart veel grotere effecten dan de iets smallere vaargeul", zegt hij.
Het meergeulensysteem is volgens hem bovendien goed voor de natuur en landbouwgrond rondom die extra geulen. "Die wordt weer natter en de biodiversiteit neemt er toe."