In plaats van dat het steeds wat beter gaat, wordt de chaos rond de opvang van asielzoekers alleen maar groter. Het ziekteverzuim bij het COA is hoog, er is een personeelstekort en daar komt nu de beschuldiging bij dat het opvangbeleid discriminerend is.

Eerder deze week stuurden vijf hulporganisaties een brandbrief aan premier Mark Rutte. Ze willen dat hij de regie neemt om de asielcrisis op te lossen. Ook VN-Vluchtelingenorganisatie UNHCR heeft de brief ondertekend.

Bezuinigingen op personeel

Volgens Luke Korlaar van UNHCR is de crisis in de opvang het gevolg van eerdere bezuinigingen. "De politiek heeft deze crisis gebaard door bezuinigingen op personeel binnen de IND en het COA. En ook door het openen en sluiten van azc's zodra er maar enkele asielzoekers en vluchtelingen naar Nederland kwamen."

Dat probleem bevestigt onderzoeker Carolus Grütters van het Centrum voor Migratierecht. "Het moest groot, groter, grootst. Het moest allemaal worden weggestopt in grote centra." Maar die centra werden ook weer gesloten als er weinig vluchtelingen waren, waardoor er te weinig plek was als er opnieuw een grote stroom vluchtelingen kwam.

Bekijk ook

Hoog ziekteverzuim

De problemen waren al groot, maar lijken alleen maar groter te worden. Zo blijkt het ziekteverzuim bij het Centraal Orgaan opvang asielzoekers enorm. Een op de drie medewerkers in Ter Apel zit ziek thuis, en ook bij andere opvanglocaties is het ziekteverzuim met 9 procent heel erg hoog. Dat is twee keer zoveel als het landelijk gemiddeld.

Daarnaast staan er duizend vacatures open. Het kabinet is op zoek naar een noodoplossing. In de tussentijd slapen asielzoekers die nergens terecht kunnen buiten voor het aanmeldcentrum in Ter Apel.

'Discriminerend beleid'

Vandaag kwam er nog een probleem bij voor Staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel). Het College voor de Rechten van de Mens beschuldigt hem van 'discriminerend beleid'. "Hij staat toe dat gemeenten mogen aangeven dat ze wel Oekraïners willen opvangen maar geen asielzoekers uit andere landen", zegt vice-voorzitter Jan-Peter Loof.

"Dit om zo elders meer ruimte te laten vrijkomen voor andere asielzoekers. Uit diverse bronnen blijkt ook dat er duizenden opvangplekken voor vluchtelingen uit Oekraïne vrijgehouden worden, terwijl andere asielzoekers in Ter Apel in mensonterende omstandigheden verblijven", legt Loof uit. Het College vraagt de staatssecretaris om met gemeenten in gesprek te gaan en duidelijk te maken dat dit beleid niet door de beugel kan.

Bekijk ook

Geen onderscheid aan de voorkant

Dat is ook wat voorzitter Hubert Bruls van het Veiligheidsberaad al maanden roept. "Je kunt het niet maken om onderscheid te maken tussen vluchtelingen. En dat ziet de staatssecretaris zelf ook wel."

"We hebben verdragen getekend, dus de Rijksoverheid heeft de verantwoordelijkheid om deze mensen op te vangen. Je mag geen onderscheid maken aan de voorkant. Of iemand ook daadwerkelijk recht heeft op asiel, zie je later."

Stress en onveiligheid

SP-Tweede Kamerlid Jasper van Dijk heeft vandaag het aanmeldcentrum in Ter Apel bezocht en met medewerkers van het COA gesproken. "Ze moeten dubbel zo hard werken, daarvoor natuurlijk alle respect, maar dat maakt het werk niet eenvoudiger. Er ontstaat meer stress en er is ook sprake van onveiligheid", zegt Van Dijk.

Hij noemt het 'onvermijdelijk' dat gemeenten hun verantwoordelijkheid nemen. "Als je zorgt voor een eerlijke verdeling van vluchtelingen over Nederland, dan zie je ook gelijk dat de druk per plaats veel lager zal worden. Dan is het veel beter hanteerbaar."

De toekomst

"Eigenlijk is de oplossing heel simpel. De overheid moet af van het groot denken. Ze moeten klein, kleiner, kleinst denken. Als in elke gemeente structureel wordt geregeld dat er asielopvang is, hoeft het COA niet rond te gaan met de pet om plekken te vinden", zegt Grütters. "Dan is het altijd en overal geregeld."

Volgens Grütters moet het dus op niveau van het Rijk worden geregeld. "Als je gemeenten vraagt om naar ratio plek te regelen, dan zullen ze zeggen dat ze dat kunnen regelen. En dan hoef je ook geen onderscheid meer te maken tussen asielzoekers."

Bekijk ook

'Landelijke verdeelsleutel'

De staatssecretaris werkt aan een wetsvoorstel waarin hij gemeenten kan verplichten asielzoekers op te vangen. Daarbij gaat het niet om een spoedwet, waardoor het nog maanden kan duren voordat we wet in werking kan treden. Dat moet sneller, vindt het UNCHR.

"De wet moet zo snel mogelijk worden ingevoerd, zodat er een taakstelling voor gemeenten komt om asielzoekers op te vangen. Ik denk dat het huidige systeem, gebaseerd op vrijwilligheid van gemeenten om azc's te openen, zijn langste tijd gehad heeft en dat we moeten kijken naar een landelijke verdeelsleutel", zegt Korlaar.

Bekijk hier de reportage